Xé lòng để được tái sinh trong tình yêu

BÀI GIẢNG THỨ TƯ LỄ TRO

(Dời sang thứ sáu vì dịp Tết bởi hội đồng giám mục Việt nam)

Xé Lòng Để Được Tái Sinh Trong Tình Yêu

Anh chị em thân mến,

Hôm nay chúng ta bước vào Mùa Chay bằng một cử chỉ rất mạnh: nhận tro trên đầu. Tro nhắc chúng ta rằng mình là bụi đất. Nhưng Lời Chúa hôm nay không dừng lại ở thân phận mong manh ấy. Lời Chúa đi sâu hơn – vào chính nội tâm con người.

Phụng vụ đặt trước chúng ta một mệnh lệnh gây chấn động:

“Đừng xé áo, nhưng hãy xé lòng.” (Ge 2,12-18)

Đây không phải là một lời khuyên đạo đức bề ngoài. Đây là một lời mời đi vào cuộc cách mạng nội tâm.

I. Từ nghi thức bên ngoài đến cuộc hoán cải hiện sinh

Trong truyền thống Do Thái, xé áo là dấu hiệu sám hối, đau buồn. Nhưng Thiên Chúa không hài lòng với biểu tượng. Ngài muốn trái tim.

Chiếc áo có thể bị xé mà lòng vẫn còn nguyên những phòng vệ. Con người có thể giữ chay, đọc kinh, bố thí… mà nội tâm vẫn co rút trong tự ái, trong nhu cầu được nhìn nhận, trong nỗi sợ bị phơi bày.

Tâm lý học nói với chúng ta rằng con người có những cơ chế phòng vệ: ta che đậy vết thương bằng hình ảnh, ta che giấu bất an bằng hoạt động đạo đức, ta dùng tôn giáo như một lớp áo bảo vệ cái tôi.

Nhưng Thiên Chúa không muốn chiếc áo. Ngài muốn trái tim.

“Xé lòng” nghĩa là gì?

Là dám nhìn vào chính mình.
Là chấp nhận rằng tôi không hoàn hảo như tôi tưởng.
Là thừa nhận rằng đằng sau những việc đạo đức có thể vẫn còn những động cơ lẫn lộn.

Đó là một hành vi hiện sinh: tôi đứng trước Thiên Chúa không còn mặt nạ.

II. Tội lỗi và lòng thương xót: bi kịch và hy vọng của nhân vị

Thánh vịnh hôm nay cất lên lời kêu xin:

“Lạy Chúa, xin dủ lòng xót thương, vì chúng con đắc tội với Ngài.” (Tv 50)

Chỉ khi nào con người tin rằng mình được yêu, họ mới dám nhận mình có tội.

Nếu không có lòng thương xót, mặc cảm tội lỗi sẽ biến thành tự kết án.
Nếu không có tình yêu, thú nhận sẽ trở thành tự huỷ.

Nhưng Thiên Chúa của Kinh Thánh không phải là Đấng thích trừng phạt. Ngài là Đấng tìm kiếm trái tim tan nát.

Một quả tim tan nát không phải là một nhân vị bị nghiền nát. Đó là một nhân vị thôi kháng cự tình yêu.

Trong chiều sâu thần học nhân vị, tội lỗi không chỉ là vi phạm một luật lệ; nó là rạn nứt tương quan. Con người được tạo dựng để sống trong tương quan – với Thiên Chúa, với tha nhân, với chính mình. Khi tương quan ấy đổ vỡ, toàn bộ cấu trúc nội tâm bị phân mảnh.

Vì thế, lời kêu xin lòng thương xót không phải là lời của kẻ yếu đuối, nhưng là lời của một hữu thể đang khát khao được tái cấu trúc từ bên trong.

III. “Hãy làm hoà với Thiên Chúa” – lời mời của tự do

Thánh Phaolô nói với chúng ta:

“Anh em hãy làm hoà với Thiên Chúa… Đây là thời Thiên Chúa thi ân.” (2 Cr 5,20-6,2)

Làm hoà không phải là một nghi thức pháp lý. Đó là một quyết định hiện sinh.

Hòa giải là khi tôi không còn sống phân mảnh.
Lý trí không chống lại lương tâm.
Hành vi không phản bội niềm tin.
Bề ngoài không che giấu nội tâm.

Trong ngôn ngữ tâm linh, đó là sự thống nhất của trái tim.
Trong ngôn ngữ thần học, đó là ân sủng.

“Đây là thời Thiên Chúa thi ân.” Không phải khi tôi xứng đáng. Không phải khi tôi hoàn hảo. Nhưng ngay lúc này – khi tôi ý thức mình mong manh.

Ân sủng không xoá bỏ tự do; ân sủng đánh thức tự do. Nó giúp tôi chọn lại căn tính sâu xa nhất của mình: tôi không phải là kẻ tự đủ; tôi là người con.

IV. Sự kín đáo: thanh luyện động cơ của trái tim

Tin Mừng theo Thánh Matthêu hôm nay đặt nền cho thực hành Mùa Chay:

Bố thí.
Cầu nguyện.
Ăn chay.
Nhưng tất cả trong kín đáo. (Mt 6,1-6.16-18)

Chúa Giêsu không phủ nhận những việc đạo đức. Ngài thanh luyện chúng.

Thế giới ngày nay khuyến khích chúng ta sống như một “cái tôi trình diễn”. Ta làm việc tốt và chờ được nhìn thấy. Ta xây dựng hình ảnh đạo đức như một thương hiệu.

Nhưng Thiên Chúa không cư ngụ nơi sân khấu. Ngài cư ngụ trong nội tâm.

Sự kín đáo không phải là che giấu người khác; đó là thanh luyện chính mình. Khi không còn tìm kiếm ánh mắt khen ngợi, trái tim được tự do để yêu.

“Cha của anh, Đấng thấu suốt những gì kín đáo, sẽ trả lại cho anh.”

Phần thưởng không phải là danh tiếng.
Phần thưởng là sự thân mật với Thiên Chúa.

Trong không gian kín đáo ấy, nhân vị không còn phải chứng minh điều gì. Chỉ còn một tương quan: Cha và con.

V. Tro bụi và mầu nhiệm tái sinh

Anh chị em thân mến,

Tro trên đầu chúng ta nhắc rằng mình là bụi đất. Nhưng Kitô giáo không phải là tôn giáo của tuyệt vọng. Bụi đất ấy đã được Thiên Chúa thổi hơi sống.

Mùa Chay không phải là mùa của tự khinh miệt.
Đó là mùa của tái sinh.

Khi ta dám xé lòng,
khi ta để lòng thương xót chạm vào vết thương,
khi ta làm hoà với Thiên Chúa trong tự do,
khi ta sống kín đáo trước mặt Cha,

thì từ tro bụi, một con người mới được hình thành.

Tận cùng của sám hối không phải là nước mắt.
Tận cùng của sám hối là niềm vui được trở về.

Và trong thinh lặng sâu thẳm của trái tim đã được xé mở, chúng ta nghe một lời thì thầm – không phải lời kết án, nhưng là lời xác nhận căn tính:

“Con vẫn là con Ta.” Amen.