Từ Bỏ Để Biến Đổi

Chúa Nhật II Mùa Chay - Năm A

Từ Bỏ Để Biến Đổi

Trong hành trình Mùa Chay, phụng vụ dẫn chúng ta đi vào sám hối và thập giá. Thế nhưng, chính giữa tiến trình ấy, Hội Thánh lại cho ta chiêm ngắm Đức Kitô biến hình trên núi cao. Sự song hành này không phải là một nghịch lý ngẫu nhiên, nhưng là một mặc khải có chủ ý: Tabor và Golgotha không tách rời nhau, mà là hai mặt của cùng một mầu nhiệm Vượt Qua. Vinh quang trên núi cao không thay thế thập giá, nhưng soi sáng thập giá. Ánh sáng Tabor không xóa bóng tối Golgotha; nhưng chính trong bóng tối ấy, ánh sáng được chứng thực. Vinh quang được hé mở nơi Biến Hình sẽ bừng sáng trọn vẹn qua thập giá và đạt tới viên mãn trong Phục Sinh. Vì thế, thập giá là con đường tất yếu dẫn tới vinh quang. Từ đó, ta nhận ra chủ đề xuyên suốt của phụng vụ Lời Chúa hôm nay: từ bỏ để biến đổi. Thập giá là hình thức cụ thể của từ bỏ; vinh quang là hoa trái của biến đổi. Không có từ bỏ, sẽ không có biến đổi thật sự; không có thập giá, sẽ không có phục sinh.

Trong truyền thống linh đạo Kitô giáo, từ bỏ thuộc về “cấu trúc nội tại” của tiến trình nên thánh. Một minh họa rất cụ thể là biến cố từ bỏ của thánh Phanxicô Assisi: khi công khai trao lại mọi sự cho người cha trần thế và tuyên bố từ nay chỉ còn một người Cha trên trời, ngài không chỉ từ bỏ của cải vật chất, nhưng còn đoạn tuyệt với “căn tính xã hội” để bước vào một căn tính mới trong Đức Kitô. Chính nơi sự từ bỏ ấy, thánh Phanxicô được tái sinh trong tự do thiêng liêng và trở nên một con người hoàn toàn mới. Chính Giáo lý Hội Thánh Công giáo cũng khẳng định: “Con đường hoàn thiện đi qua thập giá. Không có sự thánh thiện nào mà không có từ bỏ và chiến đấu thiêng liêng” (GLHTCG, số 2015). Như thế, từ bỏ không phải là thêm một vài việc “khó” vào đời sống đạo, nhưng là một chuyển hướng căn bản: từ con người cũ sang con người mới, từ tự quy chiếu sang quy hướng về Thiên Chúa, từ nắm giữ sang tín thác.

Từ nguyên lý này, chúng ta có thể nhìn lại lịch sử cứu độ để thấy quy luật ấy được triển khai cụ thể như thế nào.

Trong Bài đọc I (St 12,1-4a), ta thấy lời mời gọi Ápraham là một “khởi nguyên” của lịch sử cứu độ theo nghĩa rất cụ thể. Thiên Chúa phán: “Ngươi hãy từ bỏ quê hương, họ hàng và nhà cửa cha ngươi” (St 12,1). Ba thực tại ấy - quê hương, gia tộc, nhà cha - không chỉ là những yếu tố bên ngoài, nhưng là nơi neo giữ căn tính, an toàn và tương lai của con người thời cổ. Nói cách khác, Thiên Chúa không xin tổ phụ Ápraham điều chỉnh đôi chút trong đời sống, nhưng mời gọi ông bước vào một cuộc đoạn tuyệt tận căn: rời cái đã biết để đi tới điều chưa biết, chỉ dựa trên Lời hứa. Nghĩa là, chấp nhận đánh đổi sự an toàn của mình để đổi lấy sự bảo đảm của Thiên Chúa; bước ra khỏi không gian quen thuộc của kinh nghiệm để tiến vào chân trời mới được nâng đỡ bởi niềm tin. Ở đó, tương lai không còn được xác định bởi tính toán của con người, nhưng bởi sự trung tín của Đấng đã hứa.

Điều đáng chú ý là Thiên Chúa không đưa ra một “bản đồ” chi tiết; Ngài chỉ nói: đi đến “xứ Ta sẽ chỉ cho”. Do đó, đức tin của Ápraham không hệ tại ở sự nắm giữ, nhưng ở sự phó thác; không hệ tại ở việc kiểm soát, nhưng ở việc vâng phục. Trong buổi triều yết chung (23.05.2012)  khi nói về Ápraham, Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI đã nhấn mạnh đức tin của tổ phụ là một “cuộc xuất hành” liên lỉ, nghĩa là một hành trình ra khỏi chính mình để đặt trọn niềm tin nơi Thiên Chúa. Chính khi từ bỏ những bảo đảm hữu hình, tổ phụ Ápraham không bị làm nghèo đi, nhưng được mở rộng căn tính trong kế hoạch phổ quát của Thiên Chúa: ông trở thành nguồn chúc phúc cho muôn dân (x. St 12,2-3). Như thế, ngay từ khởi điểm, lịch sử cứu độ đã cho thấy quy luật thiêng liêng này: từ bỏ không khép lại tương lai; trái lại, từ bỏ mở ra lời hứa.

Quy luật ấy không dừng lại nơi tổ phụ Ápraham, nhưng còn tiếp tục được triển khai trong toàn bộ lịch sử giao ước của dân Israel. Thật vậy, lịch sử Cựu Ước cho thấy sáng kiến luôn thuộc về Thiên Chúa, còn con người nhiều khi bị dẫn vào hành trình từ bỏ qua những biến cố vượt ngoài tính toán. Môsê rời Ai Cập trong hoàn cảnh trốn chạy (x. Xh 2,11-15); dân Israel ra đi trong đêm vội vã rồi nhiều lần hoài niệm “những nồi thịt Ai Cập” (x. Xh 16,3); Êlia chạy trốn vào sa mạc trong sợ hãi và kiệt quệ (x. 1 V 19,3). Ngay cả biến cố lưu đày, một thảm kịch lịch sử, cũng trở thành nơi Thiên Chúa thanh luyện đức tin Israel. Như vậy, từ bỏ trong Cựu Ước thường mang chiều kích được Thiên Chúa mời gọi và con người tự do chọn lựa bằng sự đáp trả; và toàn bộ hành trình ấy âm thầm chuẩn bị cho một sự từ bỏ hoàn toàn khác nơi chính Con Thiên Chúa, Đấng tự do bước vào con đường tự hiến vì phần rỗi nhân loại.

Vì thế, khi phụng vụ đưa ta đến biến cố Đức Kitô biến hình (Mt 17,1-9), ta nhận ra đây là sự viên mãn của toàn bộ hành trình ấy. Tuy nhiên, để hiểu đúng bản văn Tin Mừng, cần đặt biến cố Tabor vào mạch văn của lời mời gọi môn đệ: “Ai muốn theo Thầy, hãy từ bỏ mình, vác thập giá mình mà theo” (Mt 16,24). Ánh sáng Tabor không tách rời con đường thập giá, nhưng mặc khải ý nghĩa và đích điểm của con đường ấy.

Phản ứng của Phêrô: “Chúng con được ở đây thì tốt lắm”, cho thấy cám dỗ rất người muốn dừng lại trong kinh nghiệm vinh quang. Nhưng trật tự cứu độ đòi phải “xuống núi”. Không thể ở mãi trên đỉnh cao, vì tiến trình Vượt Qua dẫn Đức Giêsu đến Giêrusalem, đến thập giá, rồi đến phục sinh.

Như thế, từ Ápraham đến Môsê, từ sa mạc đến lưu đày, và cuối cùng nơi Đức Kitô, lịch sử cứu độ cho thấy một chân lý nhất quán: biến đổi luôn đi qua từ bỏ; vinh quang luôn đi qua thập giá.

Đáng chú ý hơn nữa, tiếng Chúa Cha phán từ đám mây: “Đây là Con Ta yêu dấu… hãy nghe lời Người” (Mt 17,5) đặt nền tảng cho linh đạo môn đệ. “Nghe” theo nghĩa Kinh Thánh không chỉ là tiếp nhận thông tin, nhưng là vâng phục; không chỉ là chiêm ngắm, nhưng là bước theo. Vì thế, từ bỏ trong chiều kích Tin Mừng là thái độ căn bản của người sống trong tương quan với Thiên Chúa: sẵn sàng để Lời Chúa điều chỉnh, thanh luyện và tái cấu trúc đời mình.

Từ chiều kích mạc khải ấy, phụng vụ Lời Chúa hôm nay còn mở ra một hướng áp dụng cụ thể cho đời sống hiện tại của chúng ta.

Bài đọc II (2 Tm 1,8b-10) mở rộng chủ đề “từ bỏ để biến đổi” sang bình diện sứ vụ và hy vọng. Thánh Phaolô mời gọi Timôthê “đồng lao cộng khổ vì Tin Mừng”, bởi ơn cứu độ không dựa trên công việc của ta, nhưng trên ân sủng được ban trong Đức Kitô. Nền tảng của sự dám từ bỏ không phải là một tinh thần khổ hạnh tự thân, nhưng là niềm xác tín Phục Sinh: Đức Kitô đã tiêu diệt sự chết và chiếu soi sự sống bất diệt. Nói cách khác, người môn đệ dám đánh mất mình vì biết rằng trong Đức Kitô, mất mình là điều kiện tất yếu để trở thành con đường đi tới sự sống. Chính vì vậy, Mùa Chay không phải là mùa u ám, nhưng là mùa của hy vọng: hy vọng rằng khi can đảm từ bỏ điều cản trở, ta được biến đổi trong tự do của con cái Thiên Chúa.

Tuy nhiên, để khỏi biến “từ bỏ” thành khẩu hiệu chung chung, Hội Thánh chỉ ra chiều kích của hoán cải. Giáo lý Hội Thánh Công giáo dạy rằng hoán cải là “một sự quay trở về với Thiên Chúa bằng cả tâm hồn… một sự từ bỏ tội lỗi” (GLHTCG, số 1431). Do đó, điểm khởi đầu của từ bỏ không nhất thiết là những việc lớn lao bên ngoài, nhưng là sự đoạn tuyệt với tội lỗi và những ràng buộc nội tâm khiến ta co cụm trong cái tôi: ích kỷ, tự mãn, khép kín, thỏa hiệp âm thầm. Nơi đây, thinh lặng nội tâm giữ vai trò thiết yếu, bởi chỉ trong thinh lặng ta mới có thể thật sự “nghe lời Người”. Thật phù hợp khi Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI nhấn mạnh chiều kích thanh luyện trong thinh lặng và cầu nguyện để tâm hồn mở ra cho Thiên Chúa biến đổi (x. Bài giảng Lễ Tro, 13.02.2013). Thinh lặng dẫn đến lắng nghe; lắng nghe dẫn đến hoán cải; và hoán cải mở đường cho biến đổi.

Từ ý nghĩa đó, chủ đề “từ bỏ để biến đổi” tiếp tục có một hệ quả mục vụ rất cụ thể: biến đổi không dừng lại ở cảm nghiệm cá nhân, nhưng trở thành sứ mạng. Đức Thánh Cha Phanxicô kêu gọi một Giáo hội “đi ra”, nghĩa là từ bỏ não trạng tự quy chiếu và sự an toàn giả tạo để đến với những vùng ngoại biên (x. EG 20). Đồng thời, ngài ước mơ một “lựa chọn truyền giáo” có khả năng biến đổi mọi sự để phục vụ sứ vụ hơn là tự bảo toàn (x. EG 27). Như vậy, từ bỏ hôm nay còn là từ bỏ lối sống đức tin hình thức, từ bỏ thói quen khép kín, từ bỏ sự thỏa mãn với hiện trạng, để Tin Mừng trở thành một sức sống được mang xuống “thung lũng” của đời thường.

Sau cùng, toàn bộ phụng vụ Lời Chúa hôm nay quy về một lời mời gọi duy nhất: bước vào cuộc xuất hành thiêng liêng. Tổ phụ Ápraham ra đi trong đức tin, các môn đệ xuống núi để theo Thầy đến thập giá, và thánh Phaolô mời gọi sống trong hy vọng Phục Sinh. Tất cả hội tụ trong chân lý rằng: nếu không dám từ bỏ, ta sẽ không được biến đổi; nhưng khi dám từ bỏ vì Đức Kitô, ta được tái tạo trong sự sống mới.

Ước gì Mùa Chay này trở thành một cuộc đoạn tuyệt thực sự với những bám víu cũ, để qua thập giá, chúng ta được tham dự vào vinh quang của Đức Kitô. Khi ấy, từ bỏ không còn là mất mát, nhưng là con đường dẫn tới biến đổi; và chính trong sự biến đổi ấy, khuôn mặt Đức Kitô được phản chiếu rõ nét hơn nơi đời sống chúng ta hôm nay. Amen.

Lm. Anthony Trung Thành