Tam Nhật Thánh bắt đầu và kết thúc lúc nào?

TAM NHẬT THÁNH BẮT ĐẦU VÀ KẾT THÚC LÚC NÀO?

Mỗi năm, cứ đến Tuần Thánh, rất nhiều giáo dân vẫn hay hỏi: Tam Nhật Thánh bắt đầu từ lúc nào, và kết thúc lúc nào? Có người nghĩ Tam Nhật Thánh bắt đầu từ sáng Thứ Năm Tuần Thánh. Có người lại nghĩ chỉ cần xong lễ Vọng Phục Sinh là Tam Nhật Thánh đã hết. Có người còn tưởng Tam Nhật Thánh chỉ đơn giản là ba ngày: Thứ Năm, Thứ Sáu, Thứ Bảy. Nhưng theo phụng vụ của Hội Thánh, cách hiểu ấy chưa đủ chính xác.

Hội Thánh dạy rất rõ: Tam Nhật Vượt Qua bắt đầu với Thánh lễ chiều Thứ Năm Tuần Thánh, đạt đỉnh cao trong Đêm Vọng Phục Sinh, và kết thúc với Kinh Chiều Chúa Nhật Phục Sinh. Đây là quy định chính thức trong lịch phụng vụ của Hội Thánh.

Nói cách đơn giản và chính xác nhất:

Tam Nhật Thánh bắt đầu từ Thánh lễ Tiệc Ly chiều Thứ Năm Tuần Thánh
và
kết thúc vào chiều Chúa Nhật Phục Sinh, tức là sau Kinh Chiều Chúa Nhật Phục Sinh.

Đây là điểm rất quan trọng, vì nếu không nắm rõ, người ta sẽ dễ hiểu sai ý nghĩa của toàn bộ Tam Nhật Thánh.

Trước hết, phải nói rằng Tam Nhật Thánh không phải chỉ là “ba ngày” theo nghĩa tính lịch thông thường. Hội Thánh nhìn Tam Nhật Thánh như một đại cử hành duy nhất, kéo dài qua ba ngày phụng vụ, để tưởng niệm một mầu nhiệm duy nhất: cuộc Thương Khó, sự chết, việc an táng và sự Phục Sinh của Đức Kitô. Vì thế, dù xét theo lịch dân sự thì nó trải dài từ chiều Thứ Năm đến chiều Chúa Nhật, nhưng phụng vụ vẫn gọi đó là Tam Nhật, bởi đây là ba ngày thánh quy về một trung tâm duy nhất là Mầu Nhiệm Vượt Qua.

Điều này giúp ta hiểu rằng: Tam Nhật Thánh không phải là ba buổi lễ rời rạc, càng không phải ba ngày đứng riêng lẻ, nhưng là một dòng chảy duy nhất. Chiều Thứ Năm mở ra mầu nhiệm tình yêu tự hiến. Thứ Sáu dẫn vào cuộc khổ nạn và hiến tế trên thập giá. Thứ Bảy là ngày thinh lặng bên mồ Chúa. Đêm Vọng Phục Sinh bừng lên ánh sáng chiến thắng. Và Chúa Nhật Phục Sinh hoàn tất niềm vui ấy cho đến Kinh Chiều. Tất cả nối với nhau thành một toàn thể duy nhất.

Tam Nhật Thánh bắt đầu khi nào?

Tam Nhật Thánh không bắt đầu từ sáng Thứ Năm Tuần Thánh. Sáng hôm đó, tại các nhà thờ chính tòa, thường có Thánh lễ Làm Phép Dầu, nhưng Tam Nhật Thánh vẫn chưa bắt đầu. Mùa Chay, theo phụng vụ, còn kéo dài cho tới trước Thánh lễ chiều Thứ Năm Tuần Thánh. Chính Thánh lễ Tiệc Ly chiều Thứ Năm Tuần Thánh mới là cửa ngõ chính thức đưa Hội Thánh bước vào Tam Nhật Vượt Qua.

Tại sao lại bắt đầu từ Thánh lễ này?

Bởi vì trong Thánh lễ Tiệc Ly, Hội Thánh không chỉ nhớ lại một bữa ăn cuối cùng, nhưng cử hành mầu nhiệm Đức Kitô yêu thương đến cùng. Trong đêm ấy, Chúa Giêsu thiết lập Bí tích Thánh Thể, thiết lập chức linh mục thừa tác, và trao ban giới răn yêu thương qua việc rửa chân cho các môn đệ. Từ đây, Hội Thánh bước vào chính giờ của Chúa Giêsu: giờ yêu thương, giờ hiến mình, giờ vượt qua từ thế gian mà về cùng Chúa Cha.

Cho nên, muốn nói chính xác, ta phải nói: Tam Nhật Thánh bắt đầu vào chiều Thứ Năm Tuần Thánh với Thánh lễ Tiệc Ly, chứ không phải từ sáng hôm đó, và cũng không phải từ đầu Tuần Thánh.

Tam Nhật Thánh gồm những gì?

Tam Nhật Thánh trải qua ba chặng lớn.

Chặng thứ nhất là từ chiều Thứ Năm Tuần Thánh, khi Hội Thánh cử hành Thánh lễ Tiệc Ly. Đây là khởi đầu của Tam Nhật. Sau lễ, Mình Thánh Chúa được kiệu sang nơi tạm, cộng đoàn bước vào giờ canh thức và cầu nguyện với Chúa trong bầu khí Vườn Cây Dầu.

Chặng thứ hai là Thứ Sáu Tuần Thánh, ngày Hội Thánh tưởng niệm cuộc Thương Khó và cái chết cứu độ của Đức Kitô. Hôm ấy không có Thánh lễ theo nghĩa thông thường, nhưng là nghi thức tưởng niệm cuộc Thương Khó của Chúa, gồm phụng vụ Lời Chúa, kính thờ Thánh Giá và rước lễ. Đây là ngày cực thánh của thập giá. Hội Thánh còn giữ chay và kiêng thịt cách đặc biệt trong ngày này.

Chặng thứ ba là Thứ Bảy Tuần Thánh, ngày Hội Thánh ở lại trong thinh lặng bên mồ Chúa, suy niệm cuộc khổ nạn và cái chết của Người, chờ đợi giờ Phục Sinh. Cho tới trước Đêm Vọng Phục Sinh, bầu khí phụng vụ vẫn mang nét lặng thinh, chờ đợi, canh thức.

Và rồi, trung tâm của toàn bộ Tam Nhật Thánh bừng sáng trong Đêm Vọng Phục Sinh. Chính văn kiện phụng vụ nói rõ rằng Tam Nhật Thánh đạt tới trung tâm hay đỉnh cao nơi Đêm Vọng Phục Sinh. Đây là đêm mẹ của mọi đêm canh thức, đêm Hội Thánh công bố Chúa đã sống lại, làm phép lửa mới, thắp nến Phục Sinh, công bố Exsultet, nghe các bài đọc lịch sử cứu độ, cử hành các bí tích khai tâm, và hát lên Alleluia chiến thắng.

Tam Nhật Thánh kết thúc khi nào?

Đây là chỗ nhiều người nhầm nhất.

Tam Nhật Thánh không kết thúc ngay sau lễ Vọng Phục Sinh. Dù Đêm Vọng là đỉnh cao, nhưng Tam Nhật vẫn tiếp tục trong chính ngày Chúa Nhật Phục Sinh. Hội Thánh cử hành niềm vui Chúa sống lại suốt cả ngày ấy, và chỉ kết thúc Tam Nhật Thánh với Kinh Chiều Chúa Nhật Phục Sinh.

Điều này rất đẹp về mặt thần học và phụng vụ. Bởi vì Chúa sống lại không phải là một biến cố chỉ lóe lên trong đêm rồi thôi. Mầu nhiệm Phục Sinh tiếp tục được cử hành trong chính ngày Chúa Nhật. Cho đến Kinh Chiều, Hội Thánh mới chính thức khép lại Tam Nhật Thánh và bước vào mùa Phục Sinh theo nghĩa trọn vẹn.

Vậy nên, nếu ai hỏi: “Lễ Vọng Phục Sinh xong là Tam Nhật Thánh hết chưa?” thì câu trả lời chính xác là: chưa. Tam Nhật chỉ thật sự khép lại với Kinh Chiều Chúa Nhật Phục Sinh.

Tại sao gọi là Tam Nhật, trong khi tính ra lại kéo dài từ chiều Thứ Năm đến chiều Chúa Nhật?

Nhiều người thắc mắc: nếu từ chiều Thứ Năm đến chiều Chúa Nhật thì xem ra là bốn ngày chứ đâu phải ba?

Thật ra, phụng vụ không tính ở đây theo kiểu đếm ngày dân sự từ 0 giờ đến 24 giờ, nhưng theo nhịp cử hành thánh của mầu nhiệm Vượt Qua. Hội Thánh nhìn Tam Nhật như ba ngày phụng vụ liên kết chặt chẽ: ngày Thứ Năm mở đầu bằng chiều tối, ngày Thứ Sáu Thương Khó, ngày Thứ Bảy dẫn tới đêm Phục Sinh, và ngày Chúa Nhật hoàn tất niềm vui Phục Sinh đến Kinh Chiều. Vì thế, dù theo đồng hồ dân sự có vẻ dài hơn ba ngày, nhưng trong ý nghĩa phụng vụ, đây vẫn là ba ngày thánh duy nhất, hiệp nhất thành một cử hành.

Nói cách dễ hiểu cho giáo dân: Tam Nhật Thánh là ba ngày thánh của một mầu nhiệm duy nhất, chứ không phải ba ngày rời nhau. Một ngày nói về Bữa Tiệc Ly và tình yêu tự hiến, một ngày nói về thập giá và sự chết, một ngày nói về mồ đá và sự sống lại. Nhưng thật ra tất cả chỉ là một hành trình duy nhất của Đức Kitô Vượt Qua.

Điều này có ý nghĩa gì cho đời sống đức tin?

Hiểu đúng thời gian của Tam Nhật Thánh không chỉ là biết một chi tiết phụng vụ. Nó còn giúp giáo dân bước vào Tam Nhật với tâm tình đúng.

Nếu ta tưởng Tam Nhật Thánh chỉ là vài lễ rời rạc, ta sẽ đi dự như đi từng buổi riêng lẻ. Nhưng nếu hiểu đây là một đại cử hành duy nhất, ta sẽ sống khác hẳn. Ta sẽ thấy Thánh lễ Tiệc Ly không khép lại thật sự, nhưng mở sang Thứ Sáu. Thứ Sáu không kết thúc trọn vẹn, nhưng dẫn vào thinh lặng Thứ Bảy. Thứ Bảy không phải ngày trống, nhưng là ngày canh thức. Và Đêm Vọng Phục Sinh không tách khỏi Chúa Nhật Phục Sinh, nhưng tràn sang cả ngày mừng Chúa sống lại.

Nói cách khác, Tam Nhật Thánh mời chúng ta không chỉ dự lễ, nhưng đi cùng Chúa. Đi với Chúa từ phòng Tiệc Ly đến Vườn Cây Dầu. Đi với Chúa từ dinh Philatô lên Núi Sọ. Ở lại với Chúa trong thinh lặng mồ đá. Và rồi bừng dậy với Chúa trong ánh sáng Phục Sinh. Chính sự liên tục ấy làm nên vẻ đẹp sâu xa của Tam Nhật Thánh.

Tóm gọn cho dễ nhớ

Tam Nhật Thánh bắt đầu từ Thánh lễ chiều Thứ Năm Tuần Thánh, đạt cao điểm trong Đêm Vọng Phục Sinh, và kết thúc vào chiều Chúa Nhật Phục Sinh, tức là sau Kinh Chiều Chúa Nhật Phục Sinh.

Hoặc ngắn đơn giản

Bắt đầu: chiều Thứ Năm Tiệc Ly
Đỉnh cao: Đêm Vọng Phục Sinh
Kết thúc: Kinh Chiều Chúa Nhật Phục Sinh

“Tam Nhật Thánh không phải là ba lễ rời nhau, nhưng là một cử hành duy nhất của Mầu Nhiệm Vượt Qua: Chúa chịu nạn, chịu chết, được mai táng và sống lại.”

Tạm kết

Tam Nhật Thánh là đỉnh cao của cả năm phụng vụ. Hội Thánh không bắt đầu Tam Nhật từ sáng Thứ Năm, cũng không kết thúc ngay sau lễ Vọng Phục Sinh. Hội Thánh bắt đầu Tam Nhật với Thánh lễ Tiệc Ly chiều Thứ Năm Tuần Thánh, và khép lại Tam Nhật với Kinh Chiều Chúa Nhật Phục Sinh. Ở giữa khung thời gian ấy, toàn thể Hội Thánh sống mầu nhiệm trung tâm của đức tin: Đức Kitô đã yêu thương đến cùng, đã chịu chết vì chúng ta, và đã sống lại để ban cho chúng ta sự sống mới.

Lm. Anmai, CSsR