Phép lạ hay chỉ là ảo tưởng hoặc cảm xúc tâm lý nhất thời

PHÉP LẠ HAY CHỈ LÀ ẢO TƯỞNG HOẶC CẢM XÚC TÂM LÝ NHẤT THỜI

Trần Mỹ Duyệt

Phần đông ngay cả người Công Giáo vẫn thường hiểu và cắt nghĩa sai về “phép lạ”. Với những người này, phép lạ như kết quả của một màn ảo thuật. Ông A, bà B, cô C bước lên đứng trước một linh mục trong nghi thức chữa lành, cha đặt tay lên đầu và bỗng ngã lăn ra rồi thấy mình được lành bệnh khi tỉnh dậy. Hoặc nhờ uống nước suối Lộ Đức, hành hương Fatima, viếng Đức Mẹ Tàpao, viếng đền cha Trương Bửu Diệp, hôn thánh tích của thánh này, thánh khác…

CUỘC SỐNG ĐÃ LÀ MỘT PHÉP LẠ

Thật ra, nếu nhìn cuộc đời này bằng cặp mắt đức tin, cặp mắt tâm linh thì mọi giây phút qua đi trong đời sống của mỗi người đã là một phép lạ rồi. Theo Thánh Toma Aquinas: “Mặc dù Thiên Chúa đã dựng nên chúng ta, nhưng nếu có một giây phút nào Ngài quên không nghĩ đến chúng ta thì lập tức giây phút đó, chúng ta trở về hư vô ngay”. Thống kê của the National Highway Traffic Safety Administration (NHTSA) ghi nhận, riêng Hoa Kỳ trong năm 2024 đã có 39.345 người chết vì tai nạn lưu thông. Ước tính của Bureau of Transportation Statistics Data, tại Hoa Kỳ, có khoảng 1,1 tỷ xe cộ lưu hành mỗi ngày. Như vậy nếu sau một năm lái xe mà thấy chân tay mình còn lành lặn, không phải vào nhà thương vì tai nạn, hoặc gây ra tai nạn thì đó đã là được hưởng phép lạ rồi.

Theo giáo lý, phép lạ xảy ra là do lòng tin của con người, và tùy vào quan phòng của Thiên Chúa. Trong Thánh Kinh, người đàn bà đã 12 năm chữa trị bệnh loạn huyết mà không khỏi, bà chỉ ao ước chạm đến gấu áo Chúa Giêsu. Bà đã chạm đến gấu áo Ngài, và bà đã được khỏi bệnh. Trong trường hợp này cũng như nhiều trường hợp khỏi bệnh khác, Chúa Giêsu đã nói với những người được ơn: “Đức tin con chữa con” (Luca 8:48). Nhưng những trường hợp đức tin làm nên phép lạ như vậy thực ra chẳng có bao nhiêu, ngược lại, một cách nào đó là do cuồng tín, mê tín, hoặc ảo tưởng của những người nghĩ rằng mình được chữa lành, hoặc một trạng thái tâm lý “psychosomatic disorder”. Bạn tôi một lần cũng xảy ra trường hợp tương tự. Trong một buổi đặt tay chữa lành, anh đã bỏ lại cây gậy chống, mạnh dạn bước đi giữa tiếng vỗ tay của cộng đoàn. Nhưng rồi sau giây phút được xem như xuất thần ấy, anh vẫn phải dùng gậy, và bước đi những bước nặng nề do ảnh hưởng của tai biến mạch máu não.

Gần đây tại Việt Nam, hiện tượng “Nhóm Trừ Quỷ Bảo Lộc” cũng đang thu hút được nhiều sự chú ý và lôi cuốn nhiều người trong đó có cả thành phần giáo sỹ và tu sỹ. Nhóm này gồm Têrêsa Nguyễn Thị Thương cùng chồng là Trần Vũ Lê Thanh Quảng do linh mục Nguyễn Chu Truyền - nguyên quản hạt, chính xứ Bảo Lộc cầm đầu. Họ tổ chức chữa bệnh, trừ quỷ, trừ tà và đặt tay để được có thai. Những hình thức chữa bệnh hoặc có thai kiểu này mới nghe cũng đã thấy có nhiều nghi vấn. Chỉ cần dùng một chút suy nghĩ cũng đủ thấy nó mang tính chất mê tín, dị đoan, đồng bóng và tâm bệnh.

PHÉP LẠ LÀ GÌ?

Phép lạ hay dấu lạ, theo Từ Điển Công Giáo, “Dấu lạ, theo nghĩa thông thường, là điều gây ngạc nhiên, là hiện tượng lạ lùng…Lòng đạo đức bình thường nói đến phép lạ của Đức Mẹ hoặc của Các Thánh. Tuy nhiên, chỉ có Thiên Chúa mới làm phép lạ, Mẹ Maria và Các Thánh chỉ đóng vai trò chuyển cầu mà thôi.” [1]

Trong Anh-Việt Từ Điển, “miracle” được định nghĩa là: Chuyện, việc, vật kỳ lạ, thần diệu, huyền diệu, phi thường, kỳ công, kỳ tích. Miracle of architecture: Kỳ công về kiến trúc.” [2]

Theo Merriam-Webster, phép lạ (miracle) là:

1 : Một biến cố phi thường biểu lộ sự can thiệp thần linh vào hành động con người. Thí dụ: Các phép lạ chữa lành được ghi lại trong các Phúc Âm.

(an extraordinary event manifesting divine intervention in human affairs. The healing miracles described in the Gospels).

2 : Một biến cố cực kỳ nổi bật hoặc khác thường, một điều hoặc một việc được hoàn tất. Thí dụ: Cây cầu là một phép lạ của kỹ thuật.

(an extremely outstanding or unusual event, thing, or accomplishment. The bridge is a miracle of engineering.) [3]

Và Christian Science thì phép lạ được định nghĩa như “Một hiện tượng tự nhiên mang tính thần linh được cảm nghiệm một cách con người khi tuân theo luật siêu nhiên.” (a divinely natural phenomenon experienced humanly as the fulfillment of spiritual law.)

Căn cứ vào những phép lạ được thuật lại trong Phúc Âm, Wayne Jackson đã viết một bài với tựa đề “Những gì Phúc Âm nói về các phép lạ” (What Does the Bible Say About Miracles?) Theo ông, phép lạ là sự việc xảy ra được nhìn thấy và quan sát theo tự nhiên, nhưng lại không thể giải thích bằng những lý do tự nhiên. Hoặc một biến cố xảy ra mà quyền lực của tự nhiên-bao gồm quyền lực của con người-không đạt được kết quả xảy ra, và do đó, phải được qui hướng vào sức mạnh siêu nhiên. Ông đã trưng dẫn một số phép lạ đã được Chúa Giêsu thực hiện để chứng tỏ quyền năng của Ngài, và để củng cố lời giảng dạy của Ngài đã được các thánh ký ghi lại trong Tân Ước:

-Chúa Giêsu truyền cho sóng gió im lặng trên biển Galilê (Matthêu 8:23-27).

-Ngài xua đuổi quỉ ám ra khỏi con người (Matthêu 12:22ff).

-Ngài đi trên nước (Gioan 6:16-21).

-Ngài hóa nước lã thành rượu (Gioan 2:1-11).

-Ngài làm cho bánh ra nhiều (Gioan 6:1-14).

-Ngài cho Lazarô chết 4 ngày sống lại (Gioan 11:43-44).

-Ngài cho con trai bà góa thành Nain sống lại (Luca 7:11-14).

-Nhất là sự phục sinh của chính Ngài từ cõi chết, một phép lạ đặt nền tảng cho Đức Tin Kitô Giáo (1 Cor 15:16-19).

Theo Jackson, một phép lạ thực sự gồm những đặc tính như:

1) Sự việc có thể chứng minh được (Demonstrable fact). Không đâu trong Tân Ước đã có những tranh luận về giá trị của những phép lạ Chúa làm. Cũng không có những gì phải bàn cãi về những trường hợp như vậy. Những phép lạ đã xảy ra hoặc là không. Thí dụ, khi thấy đoàn lũ đám đông theo Ngài đã mấy ngày, Chúa Giêsu động lòng thương làm phép lạ bánh hóa nhiều cho họ ăn trong hoang địa (Matthêu 14:13-21).

2) Nguyên nhân xứng đáng (Worthy motive). Những dấu lạ không được làm vì mục đích để tăng danh giá cá nhân. Chúa chẳng cần những danh giá từ con người khi Ngài làm những phép lạ, nhưng để giúp con người nhận ra quyền năng và ngợi khen Thiên Chúa.

3) Những nhân chứng đáng tin tưởng (Credible witnesses). Ngay cả đối với những người thù hằn. Khi Chúa làm phép lạ bánh và cá hóa nhiều, ước tính cả mấy ngàn người có mặt. Phép lạ này xảy ra công khai (x Gioan 6:10ff).

4) Những hiệu quả tức thời (Instantaneous effects). Phép lạ thật không xảy ra từ từ, đòi hỏi tiến trình hoàn tất, nhưng ngược lại, xảy ra tức thời. Trường hợp người đàn bà loạn huyết. Vừa khi bà chạm vào gấu áo Chúa, lập tức máu ngừng chảy và bà được khỏi bệnh.

5) Sense perception (Nhận thức giác quan). Rượu mà Chúa Giêsu biến thành từ nước lã có thể nếm được. Rượu này đã được đem cho người quản tiệc, và ông đã khen là rượu ngon. (Gioan 2:1-12). Tông đồ Tôma có thể cảm được những dấu đinh nơi tay của Chúa Kitô phục sinh (Gioan 20:27).

6) Independent of secondary causes (Độc lập khỏi những nguyên nhân phụ). Điều này có nghĩa là không thể nào có thể cắt nghĩa phép lạ bằng một cách thức tự nhiên.

Và ông đã nêu lên câu hỏi: “chúng ta nghĩ gì với những trường hợp được ‘cho là’ phép lạ trong thời đại của chúng ta?” Trước hết, chúng ta không thực sự có khả năng để chứng minh về một biến cố siêu nhiên, đơn giản là vì có nhiều yếu tố không thể giải thích bằng những lý lẽ tự nhiên. Ngay chuyện các màn ảo thuật mà những ảo thuật gia thực hiện cũng khiến nhiều người bình dân không thể giải thích được, tuy nhiên, ai cũng cho rằng những việc ấy xảy ra không phải là những phép lạ. [4]

Những trường hợp xảy ra được coi như những phép lạ, thí dụ, trường hợp nhiều người cho rằng họ được ơn chữa lành hoặc những cảnh ngã người được trình chiếu công khai trên truyền hình. Trong những trường hợp ấy, câu hỏi được đặt ra là liệu đó có phải là những phép lạ thật không? Làm sao có thể loại bỏ một trạng thái tâm lý (hội chứng psychosomatic disorder), cộng với ảnh hưởng tâm lý quần chúng, tình trạng sức khỏe tâm thần cũng như thể chất, hoặc những dàn dựng có ngụ ý?

Psychosomatic, từ ngữ chuyên môn nói về tương quan giữa trí khôn và cơ thể bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp psyche (trí tuệ) và somatikos (thân thể). Người mang triệu chứng này chỉ cần nghe người khác nói về bệnh là tự nhiên thấy mình bị bệnh. Hoặc khi có ai đó giới thiệu về một thứ thuốc nào đó, họ phải tìm cho được để uống. Như một phép lạ nhiệm mầu, khi uống thuốc đó rồi, bỗng nhiên thấy mình khỏi bệnh. Trường hợp này xảy ra thường xuyên đối với những người cao niên, hoặc những ai yếu kém về tâm lý nên để mình bị chi phối bởi người khác. Trong những trường hợp như vậy, việc khỏi bệnh là do những yếu tố tâm thần. Theo một thống kê, có tới 55% những bệnh nhân cần sự chữa trị y khoa tại Hoa Kỳ có những triệu chứng psychosomatic illnesses. Bác sĩ William S. Sadler với kinh nghiệm chữa trị cho rằng ít nhất 2/3 những trường hợp bệnh nhân như thế nếu để vậy họ cũng tự khỏi bệnh mà không cần đến bác sĩ hoặc thuốc. Sau 25 năm kinh nghiệm trong lãnh vực khảo cứu về những trường hợp khỏi bệnh nhờ phép lạ, đã kết luận rằng ông chưa thấy một trường hợp bệnh tật cơ thể nào được chữa lành theo kiểu phép lạ. Nhiều người kể cả những người Công Giáo vẫn cho rằng họ được ơn chữa lành hoặc những ơn thần diệu khác. Hơn 20 triệu người Mỹ hàng năm vẫn kể mình được cảm nhận những kinh nghiệm siêu nhiên (bao gồm cả việc được chữa lành.) [5]

VỚI CÁI NHÌN TÔN GIÁO

Để một trường hợp chữa lành, một trường hợp khỏi bệnh được công nhận là phép lạ, Giáo Hội Công Giáo đã đưa ra những đòi hỏi, những qui luật rất khắt khe, rất chuyên nghiệp, trải qua nhiều giai đoạn nghiên cứu, tìm hiểu.

Trường hợp được cho là hồi phục ngoại thường đã xảy ra cho cha Michael Driscoll là một thí dụ. Là một linh mục ở giáo xứ Boca Raton, Florida, cha đã được chữa khỏi căn bệnh ung thư da do lời cầu bầu của Chân Phước Titus Brandasma, một linh mục người Hà Lan rất bất khuất thuộc dòng Camêlô bị Đức Quốc Xã giết chết trong Thế Chiến II ở Trại Tập Trung Dachau.

Tài liệu kể lại rằng, vào năm 2004 khi cha Driscoll được chẩn đoán tình trạng ung thư da giai đoạn cuối. Trong thời gian này, các bác sĩ đã phát hiện và ngăn chặn một khối u ác tính lan rộng rất nhanh từ đầu xuống cổ. Họ phải loại bỏ 84 hạch bạch huyết và tuyến nước bọt và lấy một mảnh ghép từ đùi để thay thế da bị mất trên trán phải. Sau 35 ngày xạ trị, ngài còn phải làm phẫu thuật. Theo bác sĩ Adam Friedman, phó giáo sư da liễu của Đại Học Y Khoa George Washington và là phát ngôn viên của Học Viện Da Liễu Hoa Kỳ, khối u ác tính trong căn bệnh ung thư của cha Driscoll đã ở giai đoạn 4. Chỉ có 15 đến 20 phần trăm bệnh nhân có thể sống thêm được 5 năm.

Biết được tình trạng nguy kịch này, một linh mục quen biết đã tặng cho cha Driscoll một mảnh áo của Chân Phước Brandsma, đó là một miếng vải màu đen nhỏ của vị tử đạo Hòa Lan. Cha lúc đó đã 62 tuổi nói: “Tôi nhận lấy thánh tích rồi đặt trên đầu tôi và xin với Chân Phước Titus cầu bầu cho tôi.” Giáo phận Palm Beach cũng yêu cầu các giáo dân của mình cầu nguyện cùng Chân Phước Brandsma cho cha Driscoll.

“Có vẻ như không có lời giải thích y khoa nào cho việc khỏi bệnh của ngài.” Ủy Ban Điều Tra của Giáo Phận Palm Beach đã phỏng vấn 12 giáo dân, năm bác sĩ và hai linh mục. Đây là cuộc điều tra đầu tiên trong giáo phận được thực hiện dưới sự hướng dẫn của Đức Cha Gerald Barbarito, giám mục bản quyền của giáo phận. Cuộc điều tra bắt đầu từ tháng Bẩy 2016 và kết thúc tháng Mười Hai 2017 trước khi đệ trình kết quả lên Vatican.

Tiến sĩ Anthony Dardano, phó viện trưởng trường y khoa Đại Học Florida Atlantic và là một giáo dân trong những người hoàn toàn tin tưởng vào việc lành bệnh siêu nhiên của cha Driscoll. Ông cũng là một thành viên trong Ủy Ban Điều Tra của giáo phận và là người soạn thảo một bản tóm tắt các ý kiến y khoa cuối cùng trước khi giáo phận gửi hồ sơ sang Rôma. Ông nói lúc đó: “Căn bệnh ung thư của cha Driscoll thường gây tử vong rất cao. Không có giải thích khoa học nào cho lý do tại sao ngài vẫn còn sống cho đến nay. Tuyệt đối là không.”

Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã phê chuẩn biến cố này như một phép lạ vào năm 2021. Qua phép lạ này, Chân Phước Titus Brandsma đã được tôn phong Hiển Thánh ngày 15 tháng Năm 2022 tại Roma. Cha Driscoll bấy giờ đã 80 tuổi, có mặt tham dự buổi lễ phong Thánh cho vị Chân Phước đã cầu bầu cho mình. [6]

KẾT LUẬN

Phép lạ và để được công nhận một trường hợp khỏi bệnh nhờ phép lạ là một tiến trình phức tạp đòi hỏi và dựa vào các lãnh vực chuyên môn từ y khoa đến tâm lý, thần học, và giáo luật. Phép lạ không phải là một hành động xảy ra ngẫu hứng, hay do ảo tưởng đến từ những hội chứng tâm lý, hoặc một niềm tin mù quáng và quá khích. Do đó, những ai dễ tin vào các cuộc chữa lành nhờ đặt tay, hôn kính các thánh tích, hoặc do các nghi lễ trừ tà, trừ quỷ cần phải lưu ý. Đừng để tình cảm lấn át lý trí, và cũng đừng để lòng tin tưởng mù quáng, thái độ mê tín của mình bị lợi dụng rồi “tiền mất, tật mang.” Giáo Hội Công Giáo có hơn 10.000 vị thánh, người Công Giáo tin rằng các ngài có thể cầu bầu cùng Thiên Chúa cho những ai chạy đến kêu cầu.  Tuy nhiên, không nhất thiết kết quả phải là những phép lạ.

____________

Tài liệu tham khảo:

1. Từ Điển Công Giáo. 500 mục từ. Hội Đồng Giám Mục Việt Nam, Ủy Ban Giáo Lý Đức Tin. Tiểu Ban Tự Vựng.

2. English-Vietnamese Dictionary. Anh-Việt Từ-Điển. In lần thứ Tư. Nguyễn-Văn-Khôn. Nhà sách Khai Trí, Saigon.

3. Merriam-Webster. Since 1828.

4. Jackson, Wayne. “What Does the Bible Say About Miracles?” ChristianCourier.com. Access date: January 28, 2018. https://www.christiancourier.com/…/5-what-does-the-bible-sa….

5. Psychology Today 1987, 64).

6. Sun Sentinel. Boca priest may hold key to sainthood for clergyman slain by Nazis.