Linh mục và tòa giải tội

LINH MỤC VÀ TÒA GIẢI TỘI: NƠI CHẠM ĐẾN LÒNG THƯƠNG XÓT CỦA THIÊN CHÚA

Giữa muôn vàn công việc mục vụ của đời linh mục, có những việc làm người ta dễ thấy, dễ nhắc đến, dễ khen ngợi. Đó có thể là một bài giảng hay, một ngôi thánh đường được xây dựng khang trang, một chương trình bác ái lớn lao, một đoàn thể được tổ chức quy củ, hay một hoạt động mục vụ đầy sinh khí. Nhưng cũng có những công việc âm thầm hơn, lặng lẽ hơn, ít được người đời biết tới hơn, mà lại chạm đến tận chiều sâu của sứ mạng linh mục. Một trong những công việc âm thầm mà cao cả ấy chính là cử hành Bí tích Hòa giải. Nơi đó, linh mục không đứng như một nhà hùng biện để thuyết phục đám đông, không xuất hiện như một người quản trị để điều hành tổ chức, cũng không hành động như một người của đám đông để được vỗ tay tán thưởng. Nơi đó, linh mục ngồi xuống, lắng nghe, phân định, tha thứ, chữa lành, nâng dậy, và nhất là làm cho con người được gặp lại Thiên Chúa. Bởi thế, khi nói rằng các linh mục hãy luôn ý thức sâu sắc về nhiệm vụ cao cả nhất mà chính Chúa Kitô, qua Giáo Hội, giao phó: khôi phục sự hiệp nhất của mọi người với Thiên Chúa qua việc cử hành Bí tích Hòa giải, là người ta chạm tới chính trái tim của thiên chức linh mục.

Con người hôm nay có thể thành công hơn, giỏi giang hơn, nhanh nhạy hơn, nhưng cũng dễ tan vỡ hơn, cô độc hơn, tổn thương hơn và xa Chúa hơn. Đời sống hiện đại đem lại nhiều tiện nghi, nhưng không xóa đi được cơn khát bình an trong lòng người. Người ta có thể giấu được vết thương với người đời, nhưng không thể giấu được sự bất an trước lương tâm mình. Có những nụ cười rất tươi mà đằng sau là một linh hồn mệt mỏi. Có những cuộc đời nhìn bên ngoài thật ổn, nhưng bên trong là đổ nát. Có những người tưởng mình mạnh mẽ, cho đến khi một đêm vắng nào đó, họ thấy lòng mình trống rỗng đến đáng sợ. Tội lỗi bao giờ cũng để lại một khoảng cách. Khoảng cách giữa con người với Thiên Chúa. Khoảng cách giữa con người với tha nhân. Khoảng cách giữa con người với chính mình. Tội làm rạn nứt. Tội làm tối mắt. Tội làm chai tim. Tội làm cho một người không còn đủ tự do để sống điều thiện mà họ vẫn biết là tốt. Và cũng chính vì thế, thế giới này không chỉ cần những nhà chuyên môn, những người tài giỏi, những nhà điều hành, mà còn rất cần những linh mục ngồi trong tòa giải tội như những người gìn giữ cửa ngõ của lòng thương xót.

Một linh mục có thể làm được rất nhiều việc, nhưng nếu không dẫn các linh hồn trở về với Chúa, thì vẫn còn thiếu điều cốt yếu. Người ta có thể ngưỡng mộ một linh mục thông minh, yêu mến một linh mục gần gũi, quý trọng một linh mục nhiệt thành, nhưng điều làm cho linh mục trở nên không thể thay thế chính là chỗ ngài được trao quyền tha tội nhân danh Chúa Kitô. Không thiên thần nào được trao quyền ấy. Không một tổ chức nào có thể thay thế được ân sủng ấy. Không một liệu pháp tâm lý nào, dù giá trị đến đâu, cũng không thể ban ơn tha thứ bí tích như Chúa đã muốn trao qua Hội Thánh. Tại tòa giải tội, linh mục không nói bằng quyền riêng của mình. Linh mục nói trong tư cách của người được sai đi. Khi dang tay ban phép giải tội, linh mục không chỉ đọc một công thức, nhưng thi hành một mầu nhiệm. Qua đôi môi mỏng giòn của con người, chính lòng thương xót của Thiên Chúa được cất lên. Qua bàn tay yếu đuối của thụ tạo, chính Chúa đang chạm đến linh hồn tội nhân. Đó là một điều lớn lao đến mức nhiều khi chính linh mục cũng phải run lên mà ý thức rằng mình đang đứng trước điều thánh.

Trong đời sống mục vụ, có thể có lúc linh mục cảm thấy mỏi mệt vì nhiều trách nhiệm. Có khi ngài phải đối diện với áp lực từ giáo xứ, với những mong chờ không ngơi nghỉ từ cộng đoàn, với những bộn bề của xây dựng, tổ chức, điều hành, dạy giáo lý, thăm viếng, chủ sự phụng vụ, lo cho người nghèo, lo cho người bệnh. Có những ngày lịch làm việc ken đặc. Có những tuần lễ mà linh mục gần như không có giờ nghỉ. Và trong nhịp quay đó, đôi khi tòa giải tội bị đẩy lùi về phía sau, như một việc có thể làm cho có, làm khi rảnh, làm khi tiện. Nhưng thật ra, nếu nhìn bằng ánh sáng Tin Mừng, thì tòa giải tội không phải là việc phụ, mà là việc chạm đến cốt lõi của ơn gọi linh mục. Bởi Chúa Giêsu đã đến không phải để kêu gọi người công chính, nhưng để gọi người tội lỗi. Ngài là Mục Tử đi tìm chiên lạc. Ngài là người Cha chạy ra ôm lấy đứa con hoang đàng. Ngài là Đấng cúi xuống trước người phụ nữ ngoại tình và mở ra cho chị một con đường sống mới. Nếu đời linh mục là đời đồng hình đồng dạng với Chúa Kitô, thì không có nơi nào linh mục giống Chúa cách rõ nét cho bằng khi cúi xuống trên tội nhân để tha thứ và nâng họ dậy.

Tòa giải tội không phải là nơi kết án, nhưng là nơi hồi sinh. Biết bao người bước vào đó với gánh nặng trong tim, với nỗi xấu hổ trong lòng, với một mặc cảm kéo dài, với những đổ vỡ không dám nói cùng ai, với những yếu đuối lặp đi lặp lại làm họ chán ghét chính mình. Có những người phải mất nhiều năm mới đủ can đảm quay lại. Có những người đã đứng trước cửa nhà thờ nhiều lần mà không dám vào. Có những người quỳ xuống mà nước mắt chảy ra trước khi kịp nói lời nào. Lúc ấy, linh mục không chỉ là người xét xem tội thế nào, nhưng còn là người biết đón lấy nỗi đau của một linh hồn. Một lời nói nhẹ nhàng có thể làm người ta can đảm thú nhận. Một ánh mắt hiền từ có thể mở khóa một trái tim khép kín. Một sự kiên nhẫn lắng nghe có thể cứu một con người khỏi tuyệt vọng. Có biết bao người sau một lần xưng tội tốt đã bước ra như được sinh lại. Gương mặt nhẹ hơn. Ánh mắt sáng hơn. Bước chân thanh thản hơn. Và có khi cả cuộc đời họ đổi hướng từ giây phút ấy. Thế nên, ngồi tòa giải tội không bao giờ là một việc nhỏ. Đó là cộng tác với Chúa trong việc tái tạo một con người.

Khôi phục sự hiệp nhất của mọi người với Thiên Chúa là một sứ mạng lớn lao, bởi xét cho cùng, mọi bi kịch sâu xa nhất của con người đều bắt đầu từ sự đứt gãy với Thiên Chúa. Khi mất Thiên Chúa, con người dễ mất chính mình. Khi không còn sống trong ân sủng, tâm hồn trở nên khô cằn. Khi không còn quy hướng về Chúa, người ta sẽ tìm đủ mọi thứ để lấp đầy khoảng trống, nhưng càng lấp càng thấy trống hơn. Tội lỗi không chỉ là vi phạm một giới luật, mà là làm tổn thương mối tương quan tình yêu giữa con người với Thiên Chúa. Vì thế, Bí tích Hòa giải không chỉ giải quyết một lỗi lầm, nhưng phục hồi một tương quan. Không chỉ rửa sạch một vết nhơ, nhưng còn làm sống lại một mối dây. Không chỉ đóng lại một quá khứ, nhưng còn mở ra một tương lai. Linh mục là người được trao cho chìa khóa để mở lại cánh cửa tưởng như đã khép. Sứ mạng ấy vừa cao cả vừa cảm động, vì trong một thế giới quá nhiều tiếng ồn, linh mục vẫn được mời gọi ngồi đó như một dấu chỉ lặng lẽ rằng Thiên Chúa chưa bao giờ mỏi mệt trong việc tha thứ.

Có khi người ta đánh giá đời linh mục bằng những điều bề ngoài: giáo xứ lớn hay nhỏ, nhà thờ đẹp hay đơn sơ, tiếng tăm nhiều hay ít, công trình nổi bật hay không. Nhưng trên bình diện thiêng liêng, nhiều khi giá trị của một đời linh mục lại được đo bằng những giờ ngồi tòa giải tội âm thầm mà không ai biết. Một linh mục có thể không viết sách, không nổi tiếng, không có những hoạt động khiến người đời chú ý, nhưng nếu ngài trung thành dẫn đưa các linh hồn trở về với Chúa qua Bí tích Hòa giải, thì đời ngài đã đầy tràn hoa trái. Vì ơn cứu độ của một linh hồn quý hơn mọi công trình vật chất. Một lần giải tội giúp một người bỏ hẳn đời sống tội lỗi, một lời khuyên đúng lúc ngăn ai đó khỏi sa ngã nặng hơn, một sự đón nhận không phán xét giúp một tâm hồn hết tuyệt vọng, tất cả những điều đó có giá trị đời đời. Ở trần gian, có thể không ai nhớ. Nhưng trước mặt Chúa, từng giây phút linh mục âm thầm ngồi tòa đều có trọng lượng của lòng thương xót.

Nói rằng toàn bộ cuộc đời của một linh mục có thể được thực hiện trọn vẹn bằng cách cử hành Bí tích Hòa giải một cách cần mẫn và trung thành, không có nghĩa là giản lược đời linh mục vào một hoạt động duy nhất, nhưng là nhấn mạnh rằng nơi đây tập trung rất nhiều nét đẹp cốt lõi của linh mục. Ở đó có sự vâng phục đối với ý muốn của Chúa. Ở đó có lòng bác ái mục tử dành cho những con chiên lạc. Ở đó có sự hy sinh thời giờ, sức lực, sự thoải mái riêng tư. Ở đó có lòng kiên nhẫn trước những yếu đuối lặp lại của con người. Ở đó có sự khiêm tốn, vì linh mục biết mình cũng là người cần được xót thương. Ở đó có đức tin vào sức mạnh của ân sủng hơn là vào khả năng riêng. Và ở đó, hơn bất cứ nơi nào, linh mục thấy rõ mình là khí cụ chứ không phải là trung tâm. Càng trung thành với tòa giải tội, linh mục càng học được cách sống nghèo trước mặt Chúa, vì chính ngài cũng ý thức rằng nếu không có Chúa, mình chẳng thể tha thứ, chẳng thể chữa lành, chẳng thể biến đổi một ai.

Nhưng để thi hành sứ mạng ấy cách xứng hợp, linh mục không thể chỉ là người có quyền tha tội, mà còn phải là người có trái tim giống Chúa. Tòa giải tội không thể trở thành nơi lạnh lùng, nơi thủ tục, nơi làm cho xong, nơi người hối nhân cảm thấy mình bị tra xét hơn là được đón nhận. Sự thật phải được nói ra, tội lỗi phải được gọi đúng tên, lương tâm phải được soi sáng, nhưng tất cả phải diễn ra trong bầu khí của lòng thương xót. Chúa Giêsu không bao giờ làm nhẹ tội lỗi, nhưng Ngài luôn mở ra con đường hoán cải. Ngài không dung túng, nhưng Ngài cũng không dập tắt tim đèn còn khói. Một linh mục ngồi tòa với vẻ khó chịu, hấp tấp, cộc cằn, có thể khiến một linh hồn khép lại nhiều năm. Ngược lại, một linh mục hiền hòa, sâu sắc, kín đáo, khôn ngoan, biết phân định, có thể trở thành chiếc cầu để người tội lỗi dám trở về. Có biết bao người nhớ mãi một cha giải tội không phải vì ngài nói điều gì quá lớn lao, nhưng vì nơi ngài họ cảm được khuôn mặt nhân từ của Chúa.

Cần mẫn và trung thành trong việc cử hành Bí tích Hòa giải là một lời mời gọi rất thực tế. Cần mẫn nghĩa là không lười biếng trong việc ngồi tòa, không xem đó là gánh nặng bị ép buộc, không dễ dàng viện cớ để né tránh. Cần mẫn là có giờ giải tội rõ ràng, quảng đại, đều đặn, sẵn sàng dành thời gian cho các hối nhân, nhất là vào những lúc họ cần. Cần mẫn là không để người tín hữu đi tìm mãi một cha giải tội mà không gặp, không để tòa giải tội trở thành chiếc ghế bị bỏ quên trong một góc nhà thờ. Trung thành nghĩa là bền bỉ theo năm tháng, ngay cả khi ít người đến, ngay cả khi ngồi lâu mà tưởng như vô ích, ngay cả khi chính linh mục cũng mệt mỏi. Có những ngày tòa giải tội đông người, nhưng cũng có những ngày vắng vẻ. Tuy nhiên, lòng trung thành của linh mục không được đo bằng số lượng hối nhân, mà bằng tình yêu dành cho sứ mạng. Bởi có khi chỉ một người đến xưng tội thôi, nhưng đó lại là một linh hồn Chúa đã chờ từ rất lâu.

Linh mục càng sống Bí tích Hòa giải, càng hiểu hơn thân phận con người. Không nơi nào giúp linh mục chạm đến những ngóc ngách sâu kín của đời sống con người cho bằng tòa giải tội. Ở đó có những bi kịch gia đình, những đổ vỡ hôn nhân, những tổn thương tuổi thơ, những cám dỗ xác thịt, những bất công xã hội, những đam mê tiền bạc, những nghiện ngập âm thầm, những vấp ngã tưởng nhỏ mà hậu quả lớn, những cuộc chiến nội tâm kéo dài, những mặc cảm không dễ gọi tên. Tất cả đổ về như một dòng sông buồn của phận người. Nếu không có đời sống cầu nguyện sâu xa, linh mục rất dễ mệt trước những gánh nặng ấy. Nhưng nếu gắn bó với Chúa, linh mục sẽ thấy chính nơi đó lòng mình được nới rộng ra. Ngài học biết thương xót hơn thay vì kết án, hiểu hơn thay vì nóng nảy, nhẫn nại hơn thay vì thất vọng. Tòa giải tội không chỉ thánh hóa hối nhân, mà còn thánh hóa chính linh mục. Bởi mỗi lần tha thứ cho người khác, linh mục lại được nhắc nhớ về sự tha thứ mình đã lãnh nhận. Mỗi lần lắng nghe một cuộc đời đổ vỡ, linh mục lại học được sự khiêm tốn trước mầu nhiệm yếu đuối của con người. Mỗi lần chứng kiến một tâm hồn hoán cải, linh mục lại được củng cố niềm tin vào quyền năng của ân sủng.

Biết bao vị thánh linh mục đã làm sáng lên vẻ đẹp của tòa giải tội. Người ta nhớ đến các ngài không phải vì tài hùng biện hay khả năng tổ chức xuất chúng, mà vì các ngài đã nên của lễ tình yêu nơi tòa cáo giải. Các ngài ngồi hàng giờ, nhiều khi kiệt sức, nhiều khi phải hy sinh cả sự nghỉ ngơi, chỉ để chờ một tội nhân trở về. Điều đó cho thấy lòng nhiệt thành mục tử không chỉ bừng cháy trên tòa giảng mà còn âm ỉ và bền bỉ trong tòa giải tội. Một linh mục có thể chinh phục đám đông bằng lời nói, nhưng chinh phục các linh hồn cho Chúa thường bắt đầu từ những giờ âm thầm không tiếng vỗ tay. Ở đó, ngài trở nên người cha, người thầy, người thầy thuốc, người mục tử. Ở đó, ngài mang lấy mùi chiên cách sâu xa nhất, không phải qua những cuộc gặp gỡ bề ngoài, mà qua việc chạm đến những vết thương thật sự của linh hồn.

Ngày nay, có một nguy cơ là con người dần đánh mất cảm thức về tội. Người ta dễ gọi tội bằng những cái tên nhẹ hơn để khỏi day dứt. Người ta quen biện minh hơn là sám hối. Người ta thích được công nhận hơn là được sửa dạy. Trong bầu khí ấy, linh mục càng phải ý thức giá trị của Bí tích Hòa giải. Không phải để dọa nạt con người, nhưng để giúp họ tỉnh thức. Không phải để chất thêm gánh nặng, nhưng để cởi bỏ xiềng xích. Không phải để làm họ sợ Chúa, nhưng để họ nhận ra mình cần đến lòng thương xót của Ngài. Một Hội Thánh mà Bí tích Hòa giải bị xem nhẹ sẽ là một Hội Thánh mà nhiều tâm hồn đang âm thầm mang thương tích không được chữa lành. Một cộng đoàn mà tòa giải tội bị bỏ quên sẽ dễ rơi vào sự đạo đức bề ngoài, vì người ta còn giữ hình thức mà thiếu sự hoán cải nội tâm. Chính vì thế, linh mục không chỉ ngồi tòa, mà còn phải khơi dậy nơi dân Chúa lòng yêu mến và trân trọng Bí tích Hòa giải, bằng lời giảng, bằng gương sáng, bằng chính sự quảng đại của mình.

Linh mục cũng không được quên rằng mình trước hết là một hối nhân. Không ai có thể thi hành tác vụ hòa giải cách sâu sắc nếu chính mình không sống kinh nghiệm được thứ tha. Một linh mục siêng năng xưng tội sẽ có trái tim mềm hơn, cái nhìn nhân hậu hơn, lời khuyên thực tế hơn và sự khiêm tốn thật hơn. Ngược lại, nếu linh mục để đời sống thiêng liêng mình khô cạn, dễ có nguy cơ đối xử với hối nhân bằng sự cứng cỏi của lý thuyết mà thiếu sự rung động của lòng thương xót. Chính khi quỳ xuống như một người tội lỗi trước mặt Chúa, linh mục mới biết phải ngồi như thế nào trước người tội lỗi khác. Chính khi đã nếm sự dịu dàng của ơn tha thứ, linh mục mới biết phải trao ban sự dịu dàng ấy ra sao. Điều đẹp nhất nơi đời linh mục không phải là tỏ ra mình vô nhiễm, nhưng là để cho Chúa liên lỉ thanh luyện mình, rồi từ đó trở thành khí cụ thanh luyện người khác.

Trong một thế giới thích tốc độ, tòa giải tội dạy linh mục nghệ thuật của sự dừng lại. Dừng lại để lắng nghe. Dừng lại để không xét đoán vội vàng. Dừng lại để để cho ân sủng hoạt động. Dừng lại để một con người đang vỡ vụn được nói hết nỗi lòng mình. Cái dừng lại ấy có giá trị cứu độ. Bởi nhiều khi điều một hối nhân cần không chỉ là một công thức tha tội, mà còn là kinh nghiệm được đón nhận. Nhiều người ngoài kia sống giữa vô vàn tương quan, nhưng không có ai thật sự nghe họ. Họ có thể nói chuyện với rất nhiều người mà vẫn cô đơn. Họ có thể đăng tải đủ điều lên mạng mà vẫn không ai chạm đến nỗi đau thật sự của họ. Và rồi, trong một chiều nào đó, họ đến với tòa giải tội. Nếu nơi đó họ gặp được một linh mục biết lắng nghe với lòng kính trọng mầu nhiệm của một linh hồn, thì biết đâu chính giây phút ấy lại trở thành bước ngoặt lớn của cuộc đời.

Tòa giải tội cũng là nơi bày tỏ vẻ đẹp của Hội Thánh. Hội Thánh không phải là cộng đoàn của những người hoàn hảo, nhưng là cộng đoàn của những con người được xót thương. Hội Thánh sống không phải nhờ sự vô tội của các thành viên, mà nhờ máu cứu độ của Đức Kitô. Nơi tòa giải tội, điều ấy trở nên hữu hình. Người nghèo cũng đến đó, người giàu cũng đến đó. Người đạo đức lâu năm cũng đến đó, người lạc xa lâu ngày cũng đến đó. Người trẻ với những cám dỗ tuổi trẻ, người lớn với những nặng nề gia đình, người già với những ray rứt cuối đời, tất cả đều có thể quỳ xuống trong cùng một sự nghèo khó trước mặt Chúa. Và tất cả đều được mở ra cho cùng một niềm hy vọng. Linh mục là người phục vụ cho sự bình đẳng thánh thiện ấy. Ngài không chọn ai để tha thứ hơn, cũng không khép lại trước bất kỳ ai thật lòng sám hối. Ở đó, phẩm giá sâu xa nhất của con người được phục hồi, vì họ được gọi lại bằng cái tên đẹp nhất: con của Thiên Chúa.

Có lẽ sẽ không bao giờ người ta hiểu hết được bao nhiêu điều âm thầm đã diễn ra trong các tòa giải tội qua dòng lịch sử Hội Thánh. Bao cuộc trở về, bao lời xin lỗi, bao giọt nước mắt, bao nỗi ray rứt, bao quyết tâm làm lại cuộc đời, bao hàn gắn gia đình, bao ơn gọi được cứu, bao linh hồn thoát khỏi tuyệt vọng. Những điều ấy không lên báo, không thành thống kê, không được ghi trong bảng thành tích, nhưng lại là một phần rất thật của Nước Trời đang lớn lên âm thầm giữa nhân loại. Và giữa bao điều ấy, có bóng dáng của người linh mục ngồi lặng lẽ như người gác cửa cho lòng thương xót. Có thể ngài mệt, có thể ngài già, có thể ngài chẳng còn sức cho những việc lớn, nhưng chỉ cần ngài còn trung thành với tòa giải tội, đời ngài vẫn đang sinh hoa trái dồi dào trước mặt Chúa.

Xin cho mỗi linh mục luôn nhớ rằng mình được thánh hiến không phải để tìm mình, nhưng để hiến mình. Không phải để được phục vụ, nhưng để phục vụ. Không phải để xây dựng một chỗ đứng cho bản thân, nhưng để mở đường cho các linh hồn về với Chúa. Và trong tất cả những con đường mục vụ ấy, con đường dẫn qua tòa giải tội là một con đường rất đẹp, rất thánh và rất giống Chúa Giêsu. Ước gì không một linh mục nào xem nhẹ tòa giải tội. Ước gì không một linh mục nào để mình quá bận rộn đến mức bỏ quên sứ mạng chữa lành các linh hồn. Ước gì mỗi lần ngồi tòa, linh mục đều ý thức rằng mình đang đặt tay vào công việc của lòng thương xót Thiên Chúa. Và ước gì mỗi linh mục có thể nói với Chúa vào cuối đời rằng: con đã cố gắng trung thành đưa các con cái lạc xa trở về với Cha.

Khi ấy, cho dù đời linh mục có đi qua bao nhọc nhằn, bao cô đơn, bao hiểu lầm, bao hy sinh âm thầm, thì tất cả vẫn trở nên trọn vẹn. Bởi linh mục đã sống đúng điều cao cả nhất Chúa giao phó: khôi phục sự hiệp nhất của con người với Thiên Chúa. Và nếu toàn bộ cuộc đời của một linh mục có thể được thực hiện trọn vẹn bằng cách cử hành Bí tích Hòa giải một cách cần mẫn và trung thành, thì đó không phải là một sự thu hẹp, nhưng là một sự hoàn thành đẹp đẽ nhất. Vì ở nơi ấy, linh mục đã sống như Chúa Giêsu, đã yêu như Chúa Giêsu, đã tha thứ như Chúa Giêsu, và đã trao lại cho con người điều quý nhất: một tâm hồn được hòa giải với Thiên Chúa.

Lm. Anmai, CSsR