Lựa chọn để thuộc về Chúa

Chúa Nhật I Mùa Chay – Năm A

Lựa chọn để thuộc về Chúa

Có một tục lệ quen thuộc trong ngày thôi nôi: người ta đặt trước mặt em bé vài vật dụng như cây bút, cái cày, cục tiền hay món đồ chơi, rồi chờ xem em sẽ chọn gì. Theo quan niệm dân gian, vật được chọn sẽ gợi báo con đường tương lai của đứa trẻ. Dẫu chỉ mang tính biểu tượng, tập tục ấy vẫn gợi lên một sự thật căn bản: con người là hữu thể của những chọn lựa. Chính các chọn lựa ấy dần dần hình thành căn tính và cho thấy ta thuộc về ai, ta đang phụng sự điều gì.

Triết gia Jean-Paul Sartre từng nói: “Con người là những gì họ chọn”. Dưới ánh sáng đức tin, ta có thể diễn tả sâu xa hơn: con người trở thành chính mình khi dùng tự do để gắn bó với Thiên Chúa trong chân lý và tình yêu. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo dạy: “Thiên Chúa tạo dựng con người có lý trí, ban cho họ phẩm giá của một nhân vị có thể khởi xướng và điều khiển hành động của mình” (GLHTCG 1730). Tự do vì thế không phải là khả năng làm bất cứ điều gì mình muốn, nhưng là năng lực chọn điều thiện và trung thành với điều thiện ấy. Phụng vụ Chúa Nhật I Mùa Chay cho chúng ta chiêm ngắm hai khung cảnh hoàn toàn tương phản: vườn Êđen và sa mạc. Ở cả hai nơi, con người được đặt trước một chọn lựa căn bản: thuộc về Thiên Chúa trong vâng phục, hay khép mình trong ý riêng để xa cách Người.

1. Êđen: Tự Do Bị Lệch Hướng

Sách Sáng Thế kể: “Thiên Chúa lấy bùn đất nắn thành con người, thổi sinh khí vào lỗ mũi, và con người trở thành một vật sống” (St 2,7). Con người được dựng nên từ bụi đất nhưng mang trong mình sinh khí của Thiên Chúa. Thiên Chúa đặt con người vào vườn Êđen, nơi có “mọi thứ cây trông đẹp, ăn ngon, với cây sự sống ở giữa vườn, và cây biết thiện ác” (x. St 2,9). Êđen biểu tượng cho một trật tự hài hòa: Thiên Chúa là trung tâm, con người là thụ tạo được yêu thương và hướng dẫn.

Bi kịch bắt đầu khi “con rắn là loài xảo quyệt nhất trong mọi dã thú mà Thiên Chúa tạo thành” (St 3,1). Nó gieo vào lòng người nữ sự nghi ngờ: “Có phải Thiên Chúa đã bảo: Các ngươi không được ăn mọi thứ cây trong vườn?” (St 3,1). Chỉ một lời gieo nghi ngờ như thế đã đủ để dẫn con người từ lòng biết ơn sang thái độ nghi kỵ; từ cái nhìn về muôn vàn hồng ân, họ chỉ còn chăm chú vào một điều bị cấm. Con rắn hứa hẹn: “Ngày nào các ngươi ăn trái ấy, mắt các ngươi sẽ mở ra, và các ngươi sẽ biết thiện ác như thần thánh” (St 3,5). Chính trong khoảnh khắc tin vào lời hứa của con rắn, tự do của con người bắt đầu lệch khỏi chân lý và tình yêu vốn nâng đỡ nó.

Tội nguyên tổ, vì thế, không chỉ là hành vi ăn trái cấm, nhưng là sự lệch hướng của tự do: con người chọn ý riêng thay vì ý Chúa, tự quyết định thiện-ác theo tiêu chuẩn của mình. Hậu quả là sự đổ vỡ trong tương quan: “Mắt họ liền mở ra và họ nhận biết mình trần truồng” (St 3,7). Sự “mở mắt” ấy không dẫn đến vinh quang, nhưng phơi bày nỗi hổ thẹn và sự đổ vỡ nội tâm. Khi con người muốn “làm Chúa” theo nghĩa tách khỏi Thiên Chúa, họ không được hiệp thông với Thiên Chúa, trái lại bị phân rẽ: với Chúa, với nhau, và với chính mình.

Thánh Phaolô trong thư gửi tín hữu Rôma đã đọc lại biến cố ấy dưới ánh sáng mầu nhiệm cứu độ: “Do đó, tội của một người truyền đến mọi người đưa tới án phạt… thì đức công chính của một người truyền sang mọi người đưa tới bậc công chính ban sự sống cũng như thế” (Rm 5,18). Nếu Ađam cũ là khởi điểm của sự sa ngã do bất tuân, thì Đức Kitô là khởi điểm của một nhân loại mới nhờ vâng phục. Ở đây, Hội Thánh cho thấy “tâm điểm” của cuộc chiến thiêng liêng nằm nơi tự do luân lý: tự do chỉ trưởng thành khi gắn với chân lý và hướng về thiện hảo (x. VS, số 84).

2. Sa Mạc: Tự Do Trung Thành Trong Vâng Phục

Tin Mừng theo thánh Matthêu thuật lại rằng, ngay khi bắt đầu sứ vụ công khai, Đức Giêsu đã bước vào một thử thách căn bản: “Người được Thánh Thần hướng dẫn vào hoang địa để chịu ma quỷ cám dỗ” (Mt 4,1). Nếu Ađam đã thất bại giữa sự sung túc của địa đàng, thì Đức Giêsu lại chiến thắng giữa sự khắc nghiệt của sa mạc. Sau bốn mươi ngày chay tịnh, khi Người cảm thấy đói, tên cám dỗ đến gần và nói: “Nếu ông là Con Thiên Chúa, hãy khiến những hòn đá này biến thành bánh” (Mt 4,3). Đây là cám dỗ đặt vật chất lên trên hết, coi cơm bánh như cứu cánh tối hậu. Đức Giêsu đáp: “Người ta sống không nguyên bởi bánh, nhưng bởi mọi lời do miệng Thiên Chúa phán ra” (Mt 4,4). Người không phủ nhận nhu cầu chính đáng của thân xác, nhưng khẳng định trật tự giá trị: Lời Thiên Chúa là nền tảng cho sự sống đích thực.

Cám dỗ thứ hai đưa Đức Giêsu lên nóc Đền thờ và xúi Người gieo mình xuống để thử thách Thiên Chúa. Người trả lời: “Ngươi đừng thử thách Chúa là Thiên Chúa ngươi” (Mt 4,7). Ở đây, cám dỗ không còn là vật chất, nhưng là sự kiêu ngạo tâm linh: muốn bắt Thiên Chúa phải hành động theo ý mình, biến đức tin thành một cuộc “mặc cả” hoặc “trình diễn”. Đức Giêsu chọn thái độ của người Con hiếu thảo: tin tưởng tuyệt đối mà không áp đặt điều kiện.

Cám dỗ cuối cùng còn tinh vi hơn: “Tôi sẽ cho ông tất cả những cái đó, nếu ông sấp mình xuống thờ lạy tôi” (Mt 4,9). Đó là cám dỗ về quyền lực và vinh quang, về một con đường cứu thế dễ dàng không cần Thập giá. Đức Giêsu dứt khoát: “Ngươi phải thờ lạy Chúa là Thiên Chúa ngươi, và chỉ phụng sự một mình Ngài” (Mt 4,10). Người chọn con đường vâng phục dẫn đến Golgotha thay vì thỏa hiệp để có thành công tức khắc.

Như vậy, trong cả ba cơn cám dỗ, Đức Giêsu đều quy chiếu về Lời Thiên Chúa và chọn vâng phục Thánh ý Chúa Cha. Chính sự vâng phục ấy làm nên căn tính của Người là Con yêu dấu và mở ra tương lai mới cho nhân loại. Thánh Phaolô khẳng định: “Vì như bởi tội không vâng lời của một người mà muôn người trở thành những tội nhân thế nào, thì do đức vâng lời của một người mà muôn người trở thành kẻ công chính cũng như thế” (Rm 5,19). Đức tin, vì thế, không chỉ là “biết” về Chúa, nhưng là “thuộc về” Chúa bằng việc chọn Chúa trong những quyết định cụ thể.

3. Mùa Chay: Hành Trình Tái Lựa Chọn Để Thuộc Về Chúa

Êđen và sa mạc không chỉ là ký ức của lịch sử cứu độ, nhưng là thực tại đang diễn ra trong lòng mỗi người. “Êđen” có thể là những thành công và ân huệ ta đang có; “sa mạc” có thể là những thử thách và khô khan. Ở mọi hoàn cảnh, câu hỏi căn bản vẫn là: tôi thuộc về ai? Câu hỏi ấy trở thành những chọn lựa rất cụ thể trong đời sống hằng ngày của mỗi người chúng ta.

Thật vậy, mỗi ngày, chúng ta vẫn đứng trước những “hòn đá” của tiện nghi, những “núi cao” của tham vọng, và cả những “nóc Đền thờ” của lòng tự mãn thiêng liêng. Thế giới hôm nay có thể “đầy rẫy bánh” nhưng lại thiếu Lời; có nhiều phương tiện nhưng lại thiếu bình an. Bởi lẽ khi ta tôn vật chất, danh vọng hoặc ý riêng lên ngôi, ta vô tình lặp lại quỹ đạo của Ađam cũ: đặt cái tôi vào trung tâm. Trái lại, khi ta chọn sự thật thay vì gian dối, chọn khiêm tốn thay vì tự tôn, chọn tha thứ thay vì oán hận, chọn cầu nguyện thay vì thỏa mãn đam mê, ta đang bước theo Ađam mới là Đức Kitô.

Mùa Chay vì thế là thời gian ân sủng để “tái lập bậc thang giá trị” trong đời mình. Ăn chay nhắc chúng ta rằng mình không phải là nô lệ của bao tử; cầu nguyện giúp ta đặt Lời Chúa ở trung tâm; bố thí mở lòng ta ra với tha nhân. Những thực hành ấy không nhằm phô diễn bên ngoài, nhưng là phương thế cụ thể để chọn lại Thiên Chúa làm gia nghiệp. Cám dỗ không phải là dấu chỉ Thiên Chúa bỏ rơi chúng ta; trái lại, nó là cơ hội để đức tin được thanh luyện và trưởng thành.

Bài Đáp ca hôm nay cất lên lời thống hối: “Lạy Chúa, nguyện thương con theo lòng nhân hậu Chúa” (Tv 50). Khi ý thức mình nhiều lần chọn sai, chúng ta không thất vọng, nhưng chạy đến với lòng thương xót. Vì “ở đâu tội lỗi đã lan tràn, ở đó ân sủng càng chứa chan gấp bội” (x. Rm 5,20). Ân sủng không xóa bỏ tự do, nhưng chữa lành tự do, nâng đỡ ta biết phân định và can đảm chọn điều thiện.

Cuối cùng, “lựa chọn để thuộc về Chúa” không phải là một quyết định mang tính thời điểm, nhưng là một hành trình mỗi ngày. Đức Giêsu đã chiến thắng vì Người luôn bám chặt vào Lời Thiên Chúa. Chúng ta cũng sẽ đứng vững nếu biết để Lời ấy thấm vào tâm trí và trở thành tiêu chuẩn cho mọi quyết định. Như Đức Thánh Cha Phanxicô từng nhắc, đời sống Kitô hữu là một “cuộc chiến không ngừng”; ta cần sức mạnh và lòng can đảm để chống lại cám dỗ và sống Tin Mừng (GE 158).

Nguyện xin Chúa Giêsu, Đấng đã kinh qua cám dỗ để cảm thông với phận người chúng ta, ban cho chúng ta trong Mùa Chay này ơn can đảm từ khước những lời mời gọi ngọt ngào nhưng giả trá của thế gian, để trong mọi chọn lựa lớn nhỏ của đời mình: từ lời nói, cách dùng thời gian, việc chi tiêu, đến cách đối xử với người yếu thế, chúng ta luôn chọn thuộc về Chúa và chỉ phụng sự một mình Ngài. Amen.

Lm. Anthony Trung Thành