Khăn liệm Turin: Giả thuyết phù điêu thời Trung cổ bị thách thức trên cơ sở khoa học
Khăn liệm Turin: Giả thuyết phù điêu thời Trung cổ bị thách thức trên cơ sở khoa học
Mùa hè năm ngoái, tin tức liên quan đến các nghiên cứu về Khăn liệm Turin đã đưa tin về nhà nghiên cứu người Ba Tây Cicero Moraes, ông đã đề xuất một bản tái tạo kỹ thuật số hình ảnh của Khăn liệm, ủng hộ giả thuyết rằng nó được tạo ra vào thời Trung cổ bằng kỹ thuật phù điêu. Một bài phản hồi được công bố gần đây trên tạp chí Archaeometry đã thách thức tính hợp lệ của những tuyên bố của Moraes từng điểm một.
Ba chuyên gia về Khăn liệm Turin, Tristan Casabianca, Emanuela Marinelli và Alessandro Piana, đã chỉ trích nghiên cứu này, cho rằng nó dựa trên những mục tiêu mơ hồ, sai sót về phương pháp luận và lập luận sai lầm. Qua đó, họ xác nhận những lời chỉ trích đã được đưa ra vào mùa hè năm ngoái bởi Tổng Giám mục Turin và Người trông coi Khăn liệm, Đức Hồng y Roberto Repole, và bởi Trung tâm Nghiên cứu Khăn liệm Quốc tế Turin (CISS). Điều đáng nhấn mạnh đặc biệt, và đây là tin tức trong những ngày gần đây, là tầm quan trọng của việc bài phê bình của họ được công bố trên chính tạp chí học thuật mà bài báo gốc của Moraes đã xuất hiện.
Cuộc tranh luận vẫn tiếp diễn
Cuộc tranh luận về tính xác thực của Khăn Liệm Turin luôn sôi nổi, kể từ bức ảnh đầu tiên được chụp vào năm 1898 bởi nhiếp ảnh gia Secondo Pia. Ngày nay, cuộc tranh cãi vẫn tiếp diễn chủ yếu trên những tạp chí học thuật quốc tế. Năm 2019, phương pháp định tuổi bằng carbon-14 nổi tiếng (1260–1390 sau Công nguyên), được công bố trên tạp chí Nature năm 1989, đã bị đặt dấu hỏi bởi một phân tích mới về dữ liệu thô được công bố chính xác trên tạp chí Archaeometry, một tạp chí liên kết với phòng thí nghiệm Oxford đã tham gia vào việc định tuổi ban đầu.
Mùa hè năm ngoái, trên cùng tạp chí đó, nhà nghiên cứu người ba Tây Cicero Moraes đã công bố một bài báo ủng hộ luận điểm về sự giả mạo thời trung cổ. Theo ông, một bức phù điêu tạo ra một loại tiếp xúc dường như phù hợp hơn với những đường nét có thể nhìn thấy trên Khăn Liệm Turin so với thể tích của một cơ thể người. Từ đó, ông đưa ra lập luận ủng hộ nguồn gốc nghệ thuật thời trung cổ. Tuy nhiên, ngay từ khi được công bố, bài báo của Moraes đã làm dấy lên nhiều nghi ngờ trong giới chuyên gia. Trong tuyên bố của mình, Đức Hồng y Repole đã chỉ trích “mối lo ngại về tính hời hợt của một số kết luận, thường không đứng vững trước sự xem xét kỹ lưỡng hơn về công trình được trình bày.”
Những sai sót trong phân tích của Moraes
Sau khi sự chú ý của giới truyền thông lắng xuống, bài bình luận vừa được đăng trên tạp chí Archaeometry của Tristan Casabianca, Emanuela Marinelli và Alessandro Piana đã hoàn toàn khẳng định tính chính đáng của lời chỉ trích ban đầu đó. Những tác giả đã chỉ ra nhiều sai sót trong phân tích của Moraes: mô hình hóa thiếu chính xác về mặt giải phẫu, vì nó chỉ tái tạo hình ảnh chính diện, đảo ngược phải và trái ở cả bàn chân và bàn tay, và tùy tiện chọn chiều cao (180 cm) nằm ngoài sự đồng thuận được chấp nhận (173–177 cm); việc sử dụng lặp đi lặp lại những thuật ngữ mơ hồ để khẳng định sự tương đồng mà không bao giờ cung cấp những số đo chính xác; việc lựa chọn một hình ảnh duy nhất, bức ảnh năm 1931, bất chấp sự tồn tại của nhiều bức ảnh gần đây. Hơn nữa, mô hình được mô phỏng không phải trên vải lanh mà trên vải cotton.
Điều đáng lo ngại hơn nữa là mô hình 3D của Moraes đã bỏ qua những đặc điểm cụ thể chính của Khăn Liệm: độ nông cực độ của hình ảnh (độ sâu chỉ bằng một phần năm của một phần nghìn milimét) và nhiều bằng chứng độc lập xác nhận sự hiện diện của máu, điều không phù hợp với bất kỳ thực tiễn nghệ thuật thời trung cổ nào. Do đó, những tác giả đặt câu hỏi về giá trị thực sự của một mô hình không tái tạo trung thực nững đặc điểm giải phẫu của Người trên Khăn Liệm và bỏ qua những đặc tính lý hóa quan trọng nhất của nó. Nghiên cứu của Moraes cũng bỏ qua thực tế rằng một số biến thể của giả thuyết phù điêu đã được kiểm tra và bác bỏ vào đầu thập niên 1980 trên những tạp chí học thuật. Nó cũng bỏ qua rằng vấn đề biến dạng giải phẫu của một cơ thể lên vải đã được nhà khoa học người Pháp Paul Vignon kiểm tra kỹ lưỡng từ năm 1902.
Nền tảng lịch sử yếu kém
Theo các nhà bình luận, nền tảng lịch sử của nghiên cứu ban đầu cũng có vẻ yếu kém. Moraes phải dựa vào các thời kỳ và địa điểm không hề có mối liên hệ nào với nhau để giải thích làm thế nào một nghệ sỹ hoặc kẻ làm giả có thể hình dung ra và thực hiện được hình ảnh độc đáo về Chúa Kitô khỏa thân, được thể hiện cả mặt trước và mặt sau, trong một cảnh sau khi bị đóng đinh. Nhưng, như Casabianca, Marinelli và Piana đã chỉ ra, điều này tương đương với một ngụy biện về bố cục, một phương pháp giải thích mà nếu được khái quát hóa sẽ làm suy cơ sở yếu chính của lịch sử nghệ thuật. Hình ảnh này nằm ngoài khuôn khổ nghệ thuật truyền thống đến mức nhà sử học chính mà Moraes dựa vào, William S. A. Dale, tin chắc rằng nó không thể được tạo ra ở Pháp thế kỷ 14, mà là ở thời kỳ Byzantine, ít nhất 200 năm trước đó và cách Champagne 2.000 km.
Trong bài phản hồi những lời chỉ trích này, cũng được đăng trên tạp chí, Moraes vẫn giữ nguyên kết luận của mình nhưng chỉ rõ rằng bài báo của ông đưa ra một quan điểm về “phương pháp luận đúng đắn,” tập trung vào việc đánh giá sự biến dạng hình thái trong khuôn khổ việc chiếu một cơ thể lên một tấm vải. Tuy nhiên, Moraes vẫn bước ra ngoài khuôn khổ phương pháp luận này để viện dẫn bốn tác phẩm nghệ thuật từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 14 có thể đã truyền cảm hứng cho người tạo ra Tấm Khăn Liệm. Tuy nhiên, không tác phẩm nào trong số đó mô tả Đức Kitô khỏa thân trong cảnh sau khi bị đóng đinh, và do đó không tác phẩm nào có thể giải thích sự xuất hiện của hình ảnh này ở một ngôi làng nhỏ của Pháp vào giữa thế kỷ 14.
Kể từ đầu thế kỷ 20, Người trên Tấm Khăn Liệm đã làm nảy sinh vô số nghi vấn và những cuộc điều tra khoa học. Cuộc tranh luận học thuật gần đây nhất cho thấy rằng trong khi những công cụ tối tân, gồm cả công cụ kỹ thuật số, có thể làm phong phú thêm kiến thức của chúng ta, thì việc suy luận về nguồn gốc của một vật thể độc nhất vô nhị như Tấm Khăn Liệm đòi hỏi sự chặt chẽ đặc biệt, cả về phương pháp luận và lịch sử.
Nguyễn Minh Sơn