Đỉnh cao của luật yêu thương và lời mời gọi nên hoàn thiện theo Mẫu Tâm Thiên Chúa

28

Thứ Bảy Tuần I - Mùa Chay

Tin Mừng Chúa Giê-su Ki-tô theo thánh Mát-thêu.

43 Khi ấy, Đức Giê-su nói với các môn đệ rằng : “Anh em đã nghe Luật dạy rằng : Hãy yêu đồng loại và hãy ghét kẻ thù. 44 Còn Thầy, Thầy bảo anh em : hãy yêu kẻ thù và cầu nguyện cho những kẻ ngược đãi anh em. 45 Như vậy, anh em mới được trở nên con cái của Cha anh em, Đấng ngự trên trời, vì Người cho mặt trời của Người mọc lên soi sáng kẻ xấu cũng như người tốt, và cho mưa xuống trên người công chính cũng như kẻ bất chính. 46 Vì nếu anh em yêu thương kẻ yêu thương mình, thì anh em nào có công chi ? Ngay cả những người thu thuế cũng chẳng làm như thế sao ? 47 Nếu anh em chỉ chào hỏi anh em mình thôi, thì anh em có làm gì lạ thường đâu ? Ngay cả người ngoại cũng chẳng làm như thế sao ? 48 Vậy anh em hãy nên hoàn thiện, như Cha anh em trên trời là Đấng hoàn thiện.”

28

Đỉnh cao của luật yêu thương và lời mời gọi nên hoàn thiện theo Mẫu Tâm Thiên Chúa 

Trong suốt hành trình phụng vụ của Mùa Chay, chúng ta thường xuyên được mời gọi trở về với những giá trị cốt lõi của Tin Mừng, nhưng có lẽ không có phân đoạn nào gây chấn động và thách đố bản tính tự nhiên của con người cho bằng những lời giáo huấn của Đức Giêsu trong bài giảng trên núi về tình yêu dành cho kẻ thù. Đây không chỉ là một lời khuyên đạo đức tầm thường, mà là một bản hiến chương mới, một cuộc đảo lộn hoàn toàn mọi trật tự luân lý của thế gian. Đức Giêsu bắt đầu bằng cách dẫn chiếu lại lề luật cũ: "Anh em đã nghe Luật dạy rằng: Hãy yêu đồng loại và hãy ghét kẻ thù". Chúng ta cần dừng lại để chú giải kỹ lưỡng bối cảnh này. Trong Cựu Ước, điều răn "yêu đồng loại" (Lv 19,18) vốn nhắm tới những người cùng trong cộng đồng dân Chúa. Tuy nhiên, theo thời gian, sự hẹp hòi trong cách giải luật của các kinh sư đã mặc nhiên biến những người ngoại bang, những kẻ áp bức hay những người khác niềm tin thành "kẻ thù" và cho phép người ta có thái độ thù nghịch. Đức Giêsu không đến để bổ sung một điều luật mới, mà Ngài đến để phá tan cái rào cản hạn hẹp của trái tim con người, một trái tim vốn luôn tìm cách đóng khung tình yêu trong những nhóm lợi ích nhỏ bé để hợp thức hóa sự căm ghét đối với những người khác biệt.

Sứ điệp của Đức Giêsu vang lên như một tiếng sét đánh vào sự tự mãn của những người đang cố gắng giữ đạo theo hình thức: "Còn Thầy, Thầy bảo anh em: Hãy yêu kẻ thù và cầu nguyện cho những kẻ ngược đãi anh em". Từ "Yêu" ở đây trong nguyên bản Hy Lạp là Agape, một loại tình yêu vượt trên mọi cảm xúc nhất thời. Chúng ta cần hiểu rằng Thiên Chúa không bắt chúng ta phải có những cảm xúc ấm áp, trìu mến với người vừa làm hại mình, vì điều đó thường là bất khả thi về mặt tâm lý. Agape là một hành động của ý chí, là sự quyết định tìm kiếm điều tốt đẹp cho người khác bất chấp thái độ của họ đối với mình. Yêu kẻ thù không có nghĩa là đồng tình với cái sai của họ, cũng không phải là nhu nhược để họ tiếp tục gây ác, nhưng là từ chối dùng oán thù để đáp lại oán thù. Đây là một sự tự do tâm linh cao thượng, nơi mà người môn đệ không cho phép hành vi của kẻ ác điều khiển phản ứng của mình. Khi ta yêu kẻ thù, ta đang bẻ gãy cái vòng xoáy nghiệt ngã của sự thù hận vốn đã tàn phá nhân loại từ thời Cain và Abel. Việc cầu nguyện cho kẻ ngược đãi là đỉnh cao của sự hoán cải, bởi khi đặt kẻ thù vào trong lời cầu nguyện, ta đang đưa họ vào dưới ánh sáng của lòng thương xót Chúa, nơi mà mọi sự phân biệt đối xử bị xóa nhòa.

Để minh chứng cho tính khả thi và sự cấp thiết của lệnh truyền này, Đức Giêsu đã dẫn chúng ta chiêm ngưỡng chính bản tính của Chúa Cha: "Như vậy, anh em mới được trở nên con cái của Cha anh em, Đấng ngự trên trời, vì Người cho mặt trời của Người mọc lên soi sáng kẻ xấu cũng như người tốt, và cho mưa xuống trên người công chính cũng như kẻ bất chính". Đây là một mặc khải thần học vô cùng vĩ đại về sự hào phóng của Thiên Chúa. Mặt trời và mưa là hai yếu tố căn bản duy trì sự sống, và Thiên Chúa ban tặng chúng một cách vô phân biệt. Ngài không thu hồi ánh sáng mặt trời đối với nhà của một kẻ sát nhân, cũng không ngăn cơn mưa rơi xuống ruộng của người vô đạo. Thiên Chúa yêu vì Ngài là Tình Yêu (1 Ga 4,8), chứ không phải vì đối tượng xứng đáng được yêu. Nếu Thiên Chúa cũng yêu theo cách con người vẫn yêu—nghĩa là chỉ ban ơn cho người tốt và trừng phạt kẻ xấu ngay lập tức—thì có lẽ nhân loại đã diệt vong từ lâu. Lòng công chính của Thiên Chúa gắn liền với lòng thương xót bền vững. Do đó, việc yêu kẻ thù chính là dấu chỉ xác thực nhất chứng minh chúng ta có mang trong mình DNA của Cha trên trời hay không. Chúng ta không thể tự xưng là con cái Chúa nếu trong trái tim chúng ta vẫn còn ngăn cách bởi những bức tường của sự thù hận và loại trừ.

Đi sâu vào sự phân tích của Đức Giêsu về sự khác biệt giữa đạo của Tin Mừng và đạo của thế gian, Ngài đưa ra một câu hỏi đầy tính mỉa mai nhưng rất thực tế: "Vì nếu anh em yêu thương kẻ yêu thương mình, thì anh em nào có công chi? Ngay cả những người thu thuế cũng chẳng làm như thế sao?". Ở đây, Chúa Giêsu lấy những người thu thuế và người ngoại làm chuẩn mực thấp nhất. Thời đó, người thu thuế bị coi là những kẻ phản bội tổ quốc, tham lam và đê tiện; người ngoại bị coi là kẻ không có luật Chúa, sống theo bản năng. Thế nhưng, ngay cả những hạng người ấy vẫn biết yêu thương người thân, biết tử tế với kẻ tử tế với họ. Nếu Kitô hữu chúng ta cũng chỉ dừng lại ở việc yêu người hợp ý mình, giúp đỡ người thân thuộc, thì chúng ta chỉ đang sống theo bản năng sinh học và luân lý tự nhiên của xã hội. Cái "lạ thường" mà Đức Giêsu đòi hỏi chính là sự vượt ngưỡng. Đạo Chúa không phải là một tôn giáo của sự bình trung, mà là một lời mời gọi tiến tới sự phi thường. Sự khác biệt của một môn đệ Chúa Kitô không nằm ở áo quần, kinh kệ hay những lễ nghi long trọng, mà nằm ở khả năng mỉm cười với kẻ vừa sỉ nhục mình, và sẵn sàng chia sẻ cơm bánh cho kẻ đang tìm cách hãm hại mình. Nếu đời sống đạo của chúng ta không có gì khác biệt so với những người không tin Chúa, thì chúng ta đang làm cho danh Chúa bị lu mờ trước mặt thế gian.

Đỉnh cao của bài giảng hôm nay là mệnh lệnh: "Vậy anh em hãy nên hoàn thiện, như Cha anh em trên trời là Đấng hoàn thiện". Từ "Hoàn thiện" (Teleios) mang ý nghĩa là đạt tới cùng đích, là trọn vẹn trong chức năng của mình. Chức năng của một Kitô hữu là phản chiếu hình ảnh của Thiên Chúa. Sự hoàn thiện này không phải là sự hoàn hảo về trí tuệ hay sự không sai lỗi trong mọi hành vi, nhưng là sự hoàn thiện trong tình yêu thương không giới hạn. Mùa Chay là thời gian để chúng ta nhận ra sự bất toàn của mình trước tiêu chuẩn thần linh này. Chúng ta thường có xu hướng tự mãn khi thấy mình không giết người, không trộm cắp, nhưng Chúa lại đòi chúng ta phải yêu kẻ thù. Điều này buộc chúng ta phải quỳ xuống xin ơn trợ giúp của Chúa Thánh Thần, vì tự sức mình, không ai có thể yêu kẻ thù được. Sự hoàn thiện là một hành trình dài của việc từ bỏ cái tôi kiêu ngạo, là việc không ngừng mở rộng biên cương của trái tim để ôm ấp cả những thực tại đau đớn và những con người khó ưa. Thiên Chúa mời gọi chúng ta không phải là để trở thành những siêu nhân, mà là để trở thành những con người mang trái tim của Chúa, biết rung động trước nỗi đau của cả kẻ tội lỗi.

Gợi ý sống Tin Mừng cho chúng ta trong thực tại đời thường này vô cùng phong phú và đòi hỏi một sự can đảm lớn lao. Hãy nhìn vào những mối quan hệ trong gia đình, nơi mà những tổn thương thường sâu sắc nhất vì người ta ở quá gần nhau. Yêu kẻ thù đôi khi bắt đầu bằng việc tha thứ cho một người bạn đời đã phản bội, một người con đã hoang phí tình thương của cha mẹ, hay một người anh em tranh chấp tài sản. Yêu kẻ thù là khi bạn quyết định không kể lại lỗi lầm của người khác để tìm kiếm sự đồng cảm cho mình. Đó là khi bạn âm thầm cầu nguyện cho người sếp đang chèn ép mình, hay cho người đồng nghiệp đang tìm cách hạ bệ mình. Mỗi hành vi yêu thương như thế là một bước tiến tới sự hoàn thiện. Chúng ta cần nhớ rằng, kẻ thù lớn nhất không nằm ở bên ngoài, mà nằm ngay trong lòng chúng ta: đó là sự oán hận, là thói quen ghi nhớ lỗi lầm của kẻ khác. Khi ta mang lòng hận thù, ta giống như một người mang hòn than nóng với ý định ném vào người khác, nhưng chính bàn tay ta bị bỏng trước. Tha thứ và yêu thương kẻ thù trước hết là một hành động cứu độ cho chính linh hồn chúng ta, giải phóng chúng ta khỏi ngục tù của sự cay đắng để được sống trong tự do của con cái Chúa.

Hơn thế nữa, trong một thế giới đang bị xé nát bởi các cuộc xung đột sắc tộc, tôn giáo và ý thức hệ, lời dạy của Đức Giêsu trở nên một kim chỉ nam duy nhất để cứu vãn nhân loại. Nếu chúng ta cứ mãi áp dụng luật "mắt đền mắt, răng đền răng", thế gian này sẽ sớm trở thành một hành tinh mù lòa và không răng. Kitô hữu được gọi để trở thành những người kiến tạo hòa bình bằng chính đời sống tha thứ của mình. Hãy tập thói quen nhìn thấy khuôn mặt của Chúa Kitô nơi mỗi người, nhất là nơi những người nghèo khổ nhất và cả nơi những người đang chống đối chúng ta. Hãy nhớ lại mẫu gương của Đức Giêsu trên thập giá, Ngài không chỉ yêu kẻ thù trên lý thuyết, mà Ngài đã đổ những giọt máu cuối cùng để cầu xin ơn tha thứ cho những kẻ đóng đinh mình. Đó chính là bài giảng hùng hồn nhất về tình yêu hoàn thiện. Mùa Chay này, nếu chúng ta có thể thực hiện được một hành vi hòa giải thực sự, thì đó quý giá hơn mọi sự ăn chay khổ chế trên đời này.

Trong linh đạo của Dòng Chúa Cứu Thế, chúng ta được mời gọi đi theo Đấng Cứu Thế để đem ơn cứu chuộc chan chứa cho mọi người, đặc biệt là những người bị bỏ rơi hơn cả. Những "kẻ thù" thường chính là những người bị xã hội bỏ rơi, những người vì đau khổ hay vì lầm lạc mà trở nên hung dữ và đáng ghét. Yêu họ chính là thực thi ơn cứu chuộc tại thế. Đừng để lòng mình bị đóng kín trong sự tự nghĩa, nhưng hãy luôn mở ra với tinh thần hoán cải liên lỉ. Sự hoàn thiện không phải là một cái đích để tự mãn, mà là một lời mời gọi khiêm tốn để mỗi ngày ta bớt đi một chút ích kỷ, thêm vào một chút bao dung. Hãy để ánh sáng mặt trời của Chúa và cơn mưa hồng ân của Ngài thấm đẫm vào tâm hồn chúng ta, để chúng ta cũng có thể trở thành nguồn sáng và nguồn an ủi cho tất cả mọi người chung quanh, không trừ một ai.

Cuối cùng, hãy ghi nhớ rằng Thiên Chúa không đòi hỏi chúng ta phải thành công trong việc yêu kẻ thù ngay lập tức, nhưng Ngài đòi hỏi chúng ta phải bắt đầu hành trình đó với lòng cậy trông. Mỗi khi cảm thấy cơn giận bùng lên, hãy chạy đến với bí tích Hòa giải để được chữa lành, chạy đến với Thánh Thể để được nuôi dưỡng bằng tình yêu tự hiến của Đức Kitô. Chỉ khi ta nếm cảm được mình là một tội nhân được Chúa yêu thương vô điều kiện, ta mới có đủ sức mạnh để yêu thương người khác như Chúa đã yêu. Ước gì lời mời gọi nên hoàn thiện của Chúa Giêsu hôm nay không làm chúng ta nao núng, nhưng trở thành động lực mạnh mẽ để chúng ta biến cuộc đời mình thành một bài ca đức ái rạng ngời, để giữa một thế giới đầy bóng tối của hận thù, người ta có thể nhìn vào chúng ta mà nhận ra rằng: Thiên Chúa là Cha, và tất cả chúng ta thực sự là anh em.

Lạy Chúa Giêsu, Chúa là nguyên mẫu của sự hoàn thiện và là Đấng đã yêu chúng con đến cùng ngay khi chúng con còn là kẻ thù của Chúa. Xin ban cho chúng con một trái tim mới, một trái tim biết yêu bằng tình yêu của Chúa, biết vượt qua những giới hạn của tình cảm tự nhiên để vươn tới sự cao thượng của ơn gọi Kitô hữu. Xin giúp chúng con trong Mùa Chay này biết can đảm đối diện với những hận thù trong lòng, biết cầu nguyện chân thành cho những người ngược đãi mình, và biết nỗ lực mỗi ngày để trở nên hoàn thiện như Cha trên trời. Ước gì sự tha thứ và lòng bác ái của chúng con trở thành con đường dẫn đưa nhiều linh hồn về với Chúa, và giúp chúng con xứng đáng hưởng niềm vui phục sinh vĩnh cửu. Amen.

Lm. Anmai, CSsR