25 Dấu lạ của lòng sám hối và ánh sáng của sự khôn ngoan Thiên Chúa

25 Thứ Tư Tuần I - Mùa Chay

Tin Mừng Chúa Giê-su Ki-tô theo thánh Lu-ca.

29 Khi ấy, dân chúng tụ họp đông đảo, Đức Giê-su bắt đầu nói : “Thế hệ này là một thế hệ gian ác ; chúng xin dấu lạ. Nhưng chúng sẽ không được thấy dấu lạ nào, ngoài dấu lạ ông Giô-na. 30 Quả thật, ông Giô-na đã là một dấu lạ cho dân thành Ni-ni-vê thế nào, thì Con Người cũng sẽ là một dấu lạ cho thế hệ này như vậy. 31 Trong cuộc Phán Xét, nữ hoàng Phương Nam sẽ đứng lên cùng với những người của thế hệ này và bà sẽ kết án họ, vì xưa bà đã từ tận cùng trái đất đến nghe lời khôn ngoan của vua Sa-lô-môn ; mà đây thì còn hơn vua Sa-lô-môn nữa. 32 Trong cuộc Phán Xét, dân thành Ni-ni-vê sẽ trỗi dậy cùng với thế hệ này và sẽ kết án họ, vì xưa dân ấy đã sám hối khi nghe ông Giô-na rao giảng ; mà đây thì còn hơn ông Giô-na nữa.”

25  Dấu lạ của lòng sám hối và ánh sáng của sự khôn ngoan Thiên Chúa 

Giữa bầu khí linh thiêng và trầm lắng của Mùa Chay thánh, trang Tin Mừng theo thánh Luca hôm nay mở ra trước mắt chúng ta một viễn cảnh vừa kịch tính vừa mang tính chất vấn sâu sắc về đức tin. Đức Giêsu đang đứng giữa một đám đông tụ họp ngày càng đông đảo, một sự gia tăng về số lượng nhưng lại tỉ lệ nghịch với chất lượng của lòng tin. Thay vì ban tặng những lời lẽ an ủi, vỗ về hay những phép lạ để làm thỏa mãn sự hiếu kỳ của đám đông, Người đã đưa ra một nhận định đầy nghiêm khắc và sắc sảo: "Thế hệ này là một thế hệ gian ác; chúng xin dấu lạ". Lời khiển trách này không đơn thuần nhắm vào những người Do Thái cách đây hai thiên niên kỷ, mà nó giống như một mũi tên xuyên thấu thời gian, xoáy sâu vào tâm thức của con người hiện đại chúng ta. Sự "gian ác" mà Đức Giêsu đề cập ở đây không chỉ là những tội ác hữu hình hay những vi phạm luân lý thô thiển, mà thực chất đó là một sự gian ác tinh vi hơn: sự cứng lòng tin. Đó là thái độ kiêu ngạo của một tạo vật dám đặt điều kiện với Đấng Tạo Hóa, đòi hỏi Thiên Chúa phải chứng minh quyền năng và sự hiện diện của Người theo những tiêu chuẩn và khung giờ mà con người đặt ra. Con người muốn nhìn thấy những hiện tượng siêu nhiên, những phép lạ nhãn tiền để thỏa mãn trí tò mò hoặc để có một "bằng chứng ngoại phạm" cho sự nghi ngờ của mình, nhưng họ lại nhắm mắt làm ngơ trước Dấu Lạ vĩ đại nhất, sống động nhất đang đứng ngay trước mặt: đó chính là Ngôi Lời nhập thể, là sự khiêm hạ của Thiên Chúa trong thân phận con người. Trong bối cảnh xã hội hôm nay, nơi mà khoa học và công nghệ dường như đã giải thích được mọi thứ, con người chúng ta càng dễ rơi vào cạm bẫy này. Chúng ta đòi hỏi Chúa phải "hiện đại hóa" các dấu lạ, phải can thiệp trực tiếp vào cuộc sống cá nhân qua những phép màu hiển nhiên, như một ứng dụng di động có thể tải về và sử dụng ngay lập tức. Nhưng Chúa không phải là một "ứng dụng" để chúng ta điều khiển; Người là Đấng Tạo Hóa, và dấu lạ của Người nằm ở sự thinh lặng của thập giá, ở mầu nhiệm Phục Sinh mà chúng ta chỉ có thể tiếp cận qua đức tin chân thành.

Để giải thích và làm sáng tỏ về dấu lạ duy nhất mà Người sẽ ban tặng cho thế hệ này, Đức Giêsu đã nhắc lại điển tích về ngôn sứ Giô-na, một chi tiết chú giải then chốt để chúng ta có thể bước vào mầu nhiệm cứu độ một cách trọn vẹn. Hình ảnh ông Giô-na ở trong bụng cá ba ngày đêm trước khi được đưa vào đất liền để đi đến Ni-ni-vê không chỉ là một câu chuyện cổ tích về sự sống sót thần kỳ, mà đó là một tiên báo sống động về chính cuộc tử nạn và phục sinh của Chúa Giêsu. Thế nhưng, điểm nhấn mà Đức Giêsu muốn khơi gợi không chỉ dừng lại ở phép lạ thể lý "trong bụng cá", mà quan trọng hơn, đó là sức mạnh biến đổi nhiệm mầu của lời rao giảng. Hãy nhìn vào dân thành Ni-ni-vê xưa kia: họ là những kẻ ngoại bang, bị coi là tội lỗi và nằm ngoài vòng ân ước, nhưng khi nghe lời rao giảng của Giô-na—một vị ngôn sứ đầy khiếm khuyết, vừa đi vừa lẩm bẩm lời đe dọa—họ đã lập tức sám hối. Từ vị vua trên ngai cao đến thường dân áo vải, thậm chí cả súc vật cũng tham gia vào việc ăn chay hãm mình. Dấu lạ thực sự ở đây không phải là việc Giô-na thoát chết khỏi lòng đại dương, mà là sự hoán cải tận căn của lòng người trước tiếng gọi của sự thật.

Đức Giêsu khẳng định một cách mạnh mẽ: "Con Người cũng sẽ là một dấu lạ cho thế hệ này như vậy". Người chính là hiện thân trọn vẹn của lòng thương xót Chúa, là tiếng gọi sám hối cuối cùng và chân thực nhất. Nếu dân Ni-ni-vê đã biến đổi chỉ nhờ lời của một ngôn sứ bất đắc dĩ, thì chúng ta, những người đang đứng trước mặt Con Thiên Chúa—Đấng cao trọng và quyền năng hơn Giô-na gấp bội phần—lại càng phải chịu một trách nhiệm nặng nề hơn trước sự thờ ơ và cứng lòng của chính mình.

Hãy suy nghĩ sâu hơn về câu chuyện Ni-ni-vê: Thành phố ấy từng là biểu tượng của sự kiêu ngạo và tội lỗi, với những đền đài đồ sộ, những lễ nghi ngoại giáo, và một lối sống xa rời Thiên Chúa. Thế mà, chỉ một lời rao giảng đơn sơ, không kèm theo phép lạ nào ngoài lời cảnh báo, đã khiến cả thành phố quỳ gối. Điều này thách thức chúng ta hôm nay: Trong cuộc sống bận rộn với công việc, mạng xã hội, và những thú vui thế tục, chúng ta có thực sự lắng nghe tiếng Chúa qua Lời Kinh Thánh, qua lời giảng của các mục tử, hay qua lương tâm cá nhân? Hay chúng ta chỉ chờ đợi một "dấu lạ" lớn lao, như một tai nạn được chữa lành kỳ diệu, mới chịu thay đổi? Dấu lạ của lòng sám hối chính là sự biến đổi nội tâm, không phải sự kiện bên ngoài, và Chúa Giêsu chính là Dấu Lạ ấy, qua cái chết và sự sống lại của Người, mời gọi chúng ta tham dự vào mầu nhiệm ấy qua Bí tích Giải Tội và Thánh Thể.

Tiếp tục mạch suy niệm về sự tương phản giữa lòng tin và sự chai đá, Đức Giêsu đưa ra một chứng nhân lịch sử khác để cảnh tỉnh dân chúng: Nữ hoàng Phương Nam. Đây là một hình ảnh đầy sức thuyết phục về sự khao khát chân lý đích thực. Bà là một người ngoại giáo, sống ở tận cùng trái đất, cai trị một vương quốc phồn vinh, nhưng bà đã không ngần ngại dậm trường xa xôi, vượt qua hàng ngàn dặm sa mạc với muôn vàn gian khổ và hiểm nguy chỉ để đến nghe lời khôn ngoan phát ra từ môi miệng vua Sa-lô-môn. Sự khao khát khôn ngoan của bà mạnh mẽ đến mức bà sẵn sàng bỏ lại sự an nhàn của cung điện để đi tìm ánh sáng chân lý.

Trong khi đó, những người Do Thái thời bấy giờ, và có lẽ chính chúng ta hôm nay, lại đang sở hữu một kho tàng khôn ngoan còn lớn lao hơn Sa-lô-môn gấp bội. Sự Khôn Ngoan của Thiên Chúa đang vang vọng ngay bên tai chúng ta qua các bản văn thánh, đang hiện diện sống động giữa lòng cộng đoàn phụng vụ qua mỗi giờ kinh, mỗi thánh lễ, nhưng chúng ta lại thường đón nhận nó bằng một thái độ thờ ơ, hờ hững và xem đó như một điều hiển nhiên.

Đức Giêsu nhấn mạnh: "Ở đây còn hơn vua Sa-lô-môn nữa". Sự khôn ngoan của Sa-lô-môn chỉ là một tia sáng nhỏ bé mà Thiên Chúa ban cho con người, còn Đức Giêsu chính là nguồn sáng, là Sự Khôn Ngoan vĩnh cửu. Sự hiện diện của Người giữa thế giới là một ân huệ cao trọng đến mức trong ngày Phán Xét cuối cùng, chính Nữ hoàng Phương Nam sẽ đứng lên để kết án những kẻ đã có kho tàng vô giá ngay bên cạnh mình mà vẫn để cho tâm hồn mục nát trong sự nghèo nàn và trống rỗng.

Hãy mở rộng suy niệm về Nữ hoàng Phương Nam: Bà không chỉ là một vị nữ vương quyền lực mà còn là biểu tượng của sự tìm kiếm chân lý vượt qua biên giới văn hóa và địa lý. Hành trình của bà từ Sa-bê đến Giê-ru-sa-lem không phải là một chuyến du lịch thông thường; đó là một cuộc hành hương thiêng liêng, với đoàn tùy tùng mang theo vàng, hương liệu và những câu hỏi sâu sắc về cuộc đời. Bà đến để thử nghiệm sự khôn ngoan của Sa-lô-môn, đặt ra những câu đố phức tạp, và cuối cùng, bà kinh ngạc trước sự khôn ngoan ấy, thừa nhận rằng những gì bà nghe chỉ là một nửa so với thực tế. Điều này nhắc nhở chúng ta rằng, sự khôn ngoan thực sự không nằm ở kiến thức sách vở hay thành công thế gian, mà ở việc nhận ra Thiên Chúa là nguồn mạch mọi sự khôn ngoan.

Trong thời đại số hôm nay, chúng ta có vô vàn thông tin chỉ cách một cú click chuột, nhưng liệu chúng ta có thực sự khao khát Sự Khôn Ngoan của Chúa như bà? Hay chúng ta hài lòng với những kiến thức bề mặt, những trào lưu nhất thời, mà bỏ qua Lời Chúa đang chờ đợi chúng ta trong Kinh Thánh? Ánh sáng của Sự Khôn Ngoan Thiên Chúa chính là Chúa Giêsu, Đấng dạy chúng ta sống công bình, yêu thương và khiêm nhường, và Người mời gọi chúng ta bắt chước Nữ hoàng bằng cách "đi tìm" Người qua cầu nguyện, suy niệm và phục vụ.

Sứ điệp Tin Mừng hôm nay không chỉ là một lời trách cứ, mà là một lời mời gọi thiết tha để chúng ta rà soát lại cách thức mình đón nhận Chúa trong cuộc đời thực tế. Đã bao nhiêu lần chúng ta rơi vào cái bẫy của đám đông xưa, đi tìm Chúa chỉ để cầu xin những "dấu lạ" mang tính lợi ích cá nhân? Chúng ta cầu xin cho công việc hanh thông, xin cho bệnh tật tan biến, xin cho những khó khăn cuộc đời được giải quyết như có một bàn tay ma thuật can thiệp.

Chúng ta vô tình biến đức tin thành một cuộc trao đổi thương mại, nơi chúng ta đòi hỏi Thiên Chúa phải chứng minh tình yêu của Người bằng cách đáp ứng những ước muốn ích kỷ của ta. Nhưng Chúa Giêsu dạy rằng, dấu lạ lớn nhất mà chúng ta cần nhận ra không nằm ở những hiện tượng kỳ bí bên ngoài, mà nằm ngay trong sự hiện diện thinh lặng của Người nơi Bí tích Thánh Thể, nơi Lời Chúa hằng sống và nơi khuôn mặt của những anh chị em đang đau khổ xung quanh ta. Gợi ý sống đạo cho chúng ta trong Mùa Chay này là hãy can đảm thôi tìm kiếm những phép lạ ngoại thường để bắt đầu thực hiện một cuộc phép lạ vĩ đại nhất bên trong tâm hồn: đó chính là sự sám hối chân thành. Sám hối theo tinh thần Tin Mừng không phải là một trạng thái buồn sầu, ủ dột hay tự ti, mà là một sự "trỗi dậy" đầy sức sống như dân thành Ni-ni-vê xưa.

Đó là sự dứt khoát từ bỏ những thói quen xấu đã bám rễ lâu ngày, là tiêu diệt những đam mê lệch lạc và sự ích kỷ hẹp hòi đang làm nghẹt thở linh hồn ta. Dấu lạ đích thực của một Kitô hữu giữa thế gian hôm nay chính là sự bình an sâu thẳm và niềm hân hoan không thể dập tắt khi được Chúa chữa lành, là khả năng yêu thương và tha thứ ngay cả khi chúng ta bị đối xử bất công hay gặp nghịch cảnh trái ngang. Hãy cụ thể hóa điều này trong đời sống hàng ngày: Sám hối có thể bắt đầu từ việc kiểm điểm lương tâm mỗi tối, thừa nhận những lỗi lầm nhỏ như nói dối, ghen tị hay lãng phí thời gian; từ việc tham dự Bí tích Giải Tội thường xuyên để nhận ơn tha thứ; từ việc thực hành việc lành như bố thí cho người nghèo, thăm viếng kẻ cô đơn, hay cầu nguyện cho những kẻ thù ghét mình. Mỗi hành động ấy là một dấu lạ nhỏ, góp phần vào dấu lạ lớn lao của lòng sám hối, giúp chúng ta sống như những chứng nhân sống động của Chúa giữa thế giới đầy hỗn loạn và vô thần.

Để đón nhận ơn cứu độ một cách trọn vẹn, thái độ căn bản mà chúng ta cần thủ đắc chính là sự khao khát chân lý và lòng khiêm nhường thẳm sâu để chịu hoán cải. Chúng ta được mời gọi bắt chước sự quyết đoán của Nữ hoàng Phương Nam, nỗ lực không ngừng để tìm kiếm sự khôn ngoan của Thiên Chúa thông qua việc suy niệm Tin Mừng mỗi ngày. Đừng bao giờ để cho Lời Chúa trở thành một âm thanh quen thuộc đến mức nhàm chán trong tai mình, nhưng hãy để cho Lời ấy như một lưỡi gươm hai lưỡi, xuyên thấu vào tâm can, chất vấn những toan tính đen tối và đập tan những vỏ bọc tự mãn, đạo đức giả của chúng ta. Chúa Giêsu vẫn đang đứng đó, giữa cuộc đời chúng ta, Người vĩ đại hơn Giô-na trong quyền năng biến đổi, Người khôn ngoan hơn Sa-lô-môn trong giáo huấn cứu độ, và trên hết, Người vẫn hằng kiên nhẫn chờ đợi từng bước chân trở về của chúng ta.

Cuộc phán xét mà Chúa nói tới không phải là một sự hăm dọa để gây sợ hãi, mà là một lời cảnh tỉnh yêu thương về giá trị vô biên của những cơ hội ân sủng mà chúng ta đang lãng phí hằng ngày. Nếu hôm nay bạn nghe thấy tiếng Chúa gọi mời qua một biến cố nào đó, qua một lời nhắc nhở của lương tâm hay qua chính bài Tin Mừng này, thì xin đừng cứng lòng nữa. Hãy mở toang cửa lòng mình ra để dấu lạ của tình yêu Chúa có thể tuôn đổ vào, biến đổi cuộc đời khô cằn của bạn thành một bài ca tạ ơn rực rỡ ánh sáng. Hãy tưởng tượng ngày Phán Xét: Dân Ni-ni-vê sẽ đứng dậy, với những tấm áo vải thô và tro bụi trên đầu, để chứng minh rằng họ đã thay đổi chỉ nhờ một lời rao giảng; Nữ hoàng Phương Nam sẽ xuất hiện với vương miện và châu báu, nhưng với trái tim khiêm nhường, để tố cáo sự thờ ơ của chúng ta. Liệu chúng ta có muốn bị kết án bởi những "người ngoại" ấy không? Hay chúng ta sẽ chủ động đón nhận dấu lạ của Chúa ngay hôm nay, qua việc sống Mùa Chay một cách nghiêm túc: ăn chay, cầu nguyện và bác ái, để chuẩn bị cho niềm vui Phục Sinh?

Nhìn sâu vào linh đạo của Dòng Chúa Cứu Thế, chúng ta thấy sứ mạng của chúng ta là đem ơn cứu chuộc chan chứa đến cho những người nghèo khó và bị bỏ rơi hơn cả. Dân thành Ni-ni-vê và Nữ hoàng Phương Nam chính là hình ảnh của những người "ngoại biên", những người dường như không có lợi thế tôn giáo nhưng lại có một trái tim nhạy bén với ơn Chúa.

Điều này nhắc nhở các Kitô hữu "đạo gốc" rằng: sự cứu rỗi không phải là một tấm vé độc quyền được bảo đảm bằng thâm niên giữ đạo, mà là một hồng ân cần được đón nhận mới mẻ mỗi ngày qua lòng sám hối. Nếu chúng ta chỉ giữ đạo như một thói quen cơ khí, không có sự biến đổi nội tâm, thì chính những người tội lỗi, những người xa lạ với đức tin nhưng biết sống theo lương tâm và khao khát chân lý sẽ trở thành những vị thẩm phán kết án sự trì trệ của chúng ta trong ngày phán xét.

Mùa Chay là thời gian thuận tiện nhất để chúng ta "vượt qua chính mình", vượt qua những thành kiến, những hận thù và những giới hạn hẹp hòi để bước vào viễn tượng phổ quát của Thiên Chúa. Khi ta biết khiêm nhường cúi xuống để nhận ra tội lỗi của mình, cũng là lúc ta được nâng lên để khám phá ra ánh sáng rạng ngời của vinh quang Thiên Chúa. Trong linh đạo Cứu Thế, chúng ta được kêu gọi trở thành những "Giô-na mới", rao giảng lòng thương xót Chúa cho những vùng ngoại biên của xã hội: những người nghèo khổ, nghiện ngập, tù tội, hay những người bị đẩy ra lề vì lý do sắc tộc, giới tính hoặc niềm tin.

Hãy noi gương Cha Thánh Anphongsô, người sáng lập Dòng, bằng cách sống gần gũi với dân chúng, lắng nghe nỗi đau của họ, và dẫn dắt họ đến với dấu lạ của lòng sám hối. Hơn nữa, trong bối cảnh thế giới ngày nay với những xung đột chiến tranh, bất công xã hội và suy thoái môi trường, sứ mạng này càng trở nên cấp bách. Chúng ta không thể ngồi yên trong nhà thờ mà phải ra đi, mang ánh sáng khôn ngoan của Chúa đến những nơi tối tăm, giúp mọi người nhận ra rằng dấu lạ thực sự là sự thay đổi lòng người, dẫn đến hòa bình và công lý.

Hãy mở rộng thêm về ứng dụng thực tế trong đời sống gia đình và cộng đoàn. Trong gia đình, dấu lạ của lòng sám hối có thể thể hiện qua việc cha mẹ xin lỗi con cái khi mắc lỗi, hay vợ chồng tha thứ cho nhau sau những xung đột. Đó không phải là những phép lạ lớn lao, nhưng là những dấu chỉ của tình yêu Chúa đang hoạt động. Trong cộng đoàn giáo xứ, chúng ta có thể tổ chức những buổi tĩnh tâm Mùa Chay, nơi mọi người chia sẻ kinh nghiệm sám hối, học hỏi Lời Chúa, và thực hành bác ái chung. Ánh sáng khôn ngoan của Chúa sẽ soi chiếu khi chúng ta biết lắng nghe nhau, vượt qua chia rẽ, và xây dựng một cộng đoàn yêu thương.

Hơn nữa, trong xã hội Việt Nam hôm nay, với những thách thức như đô thị hóa, áp lực kinh tế và ảnh hưởng của văn hóa phương Tây, chúng ta cần khao khát khôn ngoan Chúa để phân định điều gì là giá trị thực sự. Đừng để lòng tham lam vật chất làm mờ mắt, mà hãy noi gương Nữ hoàng Phương Nam, tìm kiếm Chúa qua việc đọc sách thiêng liêng, tham dự các khóa học Kinh Thánh, và cầu nguyện hàng ngày. Cuối cùng, hãy nhớ rằng Mùa Chay không phải là thời gian buồn bã, mà là mùa xuân của linh hồn, nơi dấu lạ sám hối nở hoa thành niềm vui Phục Sinh.

Lm. Anmai, CSsR