Khóa Tập Huấn Về Mục Vụ Gia Đình
GiớiThiệu Chương:
01 02
03 04
05 06
07 08
09 10
11 12
13
PhụChương
CHƯƠNG XIII
BAN HAY VĂN PHÒNG MỤC VỤ
GIA ĐÌNH GIÁO PHẬN
& NHỮNG HOẠT ĐỘNG CỦA BAN HAY VĂN PHÒNG ẤY
I. MỤC ĐÍCH YÊU CẦU
1.1 Giúp các học viên thấy
được tầm quan trọng của Ban hay Văn phòng Mục vụ Gia đình của Giáo phận.
1.2 Giúp các học viên nhạy
bén với trách nhiệm phải đóng góp xây dựng Ban hay Văn phòng Mục vụ Gia đình
Giáo phận và với các thời cơ thuận lợi để tích cực hợp tác với Ban hay Văn
phòng Mục vụ ấy.
II. TIẾP CẬN VẤN ĐỀ
2.1 Làm việc muốn có hiệu
quả, cần phải có những điều kiện gì?
2.2 Trong các điều kiện ấy
thì một cơ chế chuyên trách đóng một vai trò quan trọng như thế nào? Làm cách
nào để mỗi giáo phận chúng ta có được một Ban hay Văn phòng Mục vụ Giáo phận
và Ban hay Văn phòng ấy có một chương trình hành động tương xứng với tầm quan
trọng của Công tác Mục
vụ Gia đình và nhu cầu cấp
bách đang được đặt ra cho Giáo hội Việt Nam?
III. TÌM HIỂU VẤN ĐỀ
3.1 Quan điểm của Tông
huấn về các cơ cấu của Mục vụ Gia đình
Khi trình bày về các cơ
cấu của Mục vụ Gia đình là Cộng đồng Giáo hội, Tông huấn Familiaris Consortio
có viết:
“Mục vụ gia đình – một
hình thức Mục vụ đặc thù và chuyên biệt – tìm thấy nơi chính Giáo hội, nguyên
tắc hoạt động và khuôn mẫu trách nhiệm, qua các cơ cấu và các nhân viên của
Giáo hội” (FC
69).
Khi nói về tầm quan trọng
của con người có trách nhiệm về Mục vụ Gia đình, Tông huấn Familiaris
Consortio đã nêu lên một số sáng kiến:
“Giữa rất nhiều sáng kiến,
tôi sung sướng nhắc đến việc thành lập mới đây tại Roma, bên cạnh Đại học Giáo
hoàng Latran, một viện cao đẳng dành để nghiên cứu các vấn đề gia đình. Trong
một vài giáo phận, những viện nghiên cứu loại này cũng đã được thành lập; các
Giám mục phải làm sao để đông đảo linh mục tham dự những khóa chuyên môn tại
các viện ấy trước khi đảm trách các giáo xứ. Ngoài ra, theo chu kỳ, còn phải
tổ chức các khóa đào tạo tại các viện cao đẳng thần học và mục vụ. Những sáng
kiến như thế phải được khuyến khích, nâng đỡ, gia tăng và hẳn nhiên rộng mở
cho giáo dân với phần đóng góp nghiệp vụ của họ trong việc giúp đỡ các gia
đình (về y khoa, luật pháp, tâm lý, xã hội, giáo dục)”
(FC 70).
Theo tinh thần nêu trên
của Tông huấn Familiaris Consortio, ở cấp giáo phận và cấp quốc gia, nên có
một cơ cấu phù hợp đảm trách việc đào tạo nhân sự là một công việc hết sức
quan trọng. Cơ cấu ấy chính là Ban hay Văn phòng Mục vụ Gia đình Giáo phận và
toàn quốc.
3.2 Tình hình thực tế hiện
nay của Giáo hội Việt Nam nói chung và của Giáo phận Tp Hồ Chí Minh nói riêng:
(1) Tuy vấn đề gia đình đã
được các vị lãnh đạo Giáo hội của chúng ta quan tâm từ lâu. Nhưng mãi tới mấy
năm gần đây chúng ta mới thấy các Giám mục ngỏ ý muốn cụ thể hóa sự quan tâm
ấy bằng những việc làm hay đề nghị:
(a) Một trong những hướng
mục vụ được Thư mục vụ HĐGMVN năm 2000 đưa ra là: “Củng cố gia đình như Hội
Thánh tại gia”. Một trong những phương thế mà các Giám mục đưa ra là:
“Bậc cha mẹ phải cố gắng biến những giây phút cả gia đình quy tụ bên nhau
thành cơ hội để cầu nguyện, đọc và suy niệm Sách Thánh” (Thư mục vụ
HĐGMVN, 2000, số 9).
(b) Thư Chung 2001 của
HĐGMVN đã đề cập đến những khó khăn của các gia đình hiện nay và bầy tỏ ước
mong việc thiết lập Văn phòng Mục vụ Gia đình ở mỗi giáo phận và Văn phòng Mục
vụ Gia đình ở cấp HĐGMVN:
“Trên thế giới và ngay
trong Đất Nước chúng ta, gia đình đang bị đe doạ bởi nhiều lực huỷ diệt của
văn hoá sự chết. Mối đe doạ từ bên trong là lối sống hưởng thụ ích kỷ, là sự
hời hợt trong lời cam kết dấn thân. Mối đe doạ từ bên ngoài là nỗi vất vả của
đời sống lao động, kinh tế, là sự cuốn hút của những phương tiện truyền thông,
là lối sống buông thả đang nhen nhúm trong xã hội. Tất cả những yếu tố bên
trong, bên ngoài ấy đang làm cho gia đình trở nên mong manh, đưa đến những hậu
quả nặng nề cho các cặp vợ chồng và nhất là cho con cái. Những thống kê chưa
đầy đủ về ly dị trong những năm qua cho thấy một tỉ lệ gia tăng đáng sợ.
Trong truyền thống dân tộc
thì gia đình là rường cột của xã hội. Giáo huấn của Hội Thánh coi gia đình như
chiếc nôi của sự sống và như nhà giáo dục đầu tiên
(x. Tông huấn Giáo hội tại Châu Á, số 46). Như vậy, ta cần tìm mọi phương
thế bảo vệ và củng cố sự bền vững của gia đình, trong đó bậc cao niên cần được
chăm lo và trẻ em cần được đùm bọc. Các giáo xứ cần chú trọng đến việc giúp
các bạn trẻ chuẩn bị hôn nhân kỹ hơn, bằng cách giúp họ hiểu biết về các
phương diện tâm sinh lý, dưỡng nhi, giáo dục, và cần tìm những phương thức
đồng hành với các gia đình trẻ để giúp họ vượt qua những khủng hoảng thường
xảy ra trong những năm đầu của đời sống hôn nhân. Chúng tôi ước mong mỗi giáo
phận có một Văn phòng mục vụ về Hôn nhân và Gia đình, và giữa các giáo phận có
sự chia sẻ kinh nghiệm cũng như tài liệu mục vụ. Đó sẽ là bước đầu để tiến tới
việc thiết lập một Văn phòng Mục vụ Gia đình ở cấp Hội đồng Giám mục (Thư
Chung HĐGMVN 2001, số18).
(2) Bước đi tiên phong của
Giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh: Thực hiện ước nguyện nêu trên của HĐGMVN,
giáo phận Tp HCM đã tiên phong đi trước. Vào tháng 6 năm 2000, Đức Tổng Giám
mục Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn đã thành lập Ban Mục vụ Gia đình Giáo phận
(BMVGĐGP) . Trong buổi họp đại diện các hội đoàn đang sinh hoạt trong Giáo
phận Đức Tổng đã công bố việc thành lập này và đã bổ nhiệm hai linh mục Dòng
làm Trưởng và Phó BMVGĐGP và chỉ thị là BMVGĐGP sẽ mời một số linh mục và nam
nữ giáo dân làm thành viên.
(a) Một số việc đã thực
hiện trong hơn 2 năm qua của BMVGĐGPTpHCM
Cho đến ngày hôm nay chúng
ta có thể liệt kê một số công việc nổi bật sau đây của Ban Mục vụ Gia đình
Giáo phận trong khoảng thời gian hơn hai năm (6.2000-10.2002) như sau:
* Trong 6 tháng của năm
2000:
- Tập hợp được 9 cặp vợ
chồng thuộc 9 hội đoàn đang hoạt động trong Giáo phận thành một nhóm đi dự
Ngày Năm Thánh Gia Đình và Hội nghị thần học về Gia đình vào tháng 10 năm
2000.
- Tổ chức một thánh lễ đặc
biệt nhân ngày Thánh góa các Gia đình trong giáo phận vào ngày lễ Thánh Gia
cuối tháng 12.2000, tại Nhà thờ Chánh tòa. Trong buổi lễ hội ấy, Nhóm Roma
(tức nhóm 9 cặp vợ chồng đi Roma) đã báo cáo một cách sinh động chuyến đi hành
hương Năm Thánh của mình cho các đại biểu giáo dân các giáo xứ.
* Trong cả năm 2001:
- Linh mục Trưởng và Phó
Ban Mục vụ Gia đình tập hợp được 15 linh mục, đại diện của 15 giáo hạt vào Ban
Mục vụ Gia đình. Hiện nay BMVGĐ/GPTpHCM mới chỉ có 17 linh mục. Các linh mục
này tham gia vào công việc của Ban ở nhiều mức độ khác nhau.
- Tổ chức một buổi lễ hội
đặc biệt nhân ngày Thánh góa các Gia đình trong giáo phận vào ngày lễ Thánh
Gia cuối tháng 12.2001, cũng tại Nhà thờ Chánh tòa. Trong buổi lễ hội ấy, có
một số gia đình được mời lên làm chứng từ, chia sẻ nỗ lực sống đời sống gia
đình cách thánh thiện của họ.
* Trong 10 tháng của năm
2002 này:
- Cuốn tài liệu GIÁO LÝ
HÔN NHÂN mà BMVGĐGP hứa với Đức Tổng là sẽ cho ra mắt vào ngày Lễ Thánh Gia
năm 2001 đã không chào đời kịp vào ngày này. BMVGĐGP xin Đức Tổng cho gia hạn
đến tháng 3.2002, nhưng đến nay vẫn chưa hoàn thành.
- Công việc mà BMVGĐGP
đang lo toan trong lúc này là lập danh sách các cặp vợ chồng đại diện 15 giáo
hạt và một số hội đoàn, để lập đoàn đi dự Hội nghị toàn cầu về Gia đình từ
ngày 23 đến ngày 26.01.2003 tới đây tại Manila (Phi-líp-pin). Tập cách chủ đề
gợi ý sinh hoạt đã được Ban Mục vụ gia đình giáo phận Phú Cường dịch từ tiếng
pháp sang tiếng Việt, nhưng cũng chưa được BMVGĐGP đem vào sinh hoạt trong các
giáo xứ.
Những việc cần làm của
BMVGĐGPTpHCM:
Phải thành thật và công
bằng mà nói rằng: Những việc mà BMVGĐGP đã thực hiện trong thời gian hơn hai
năm qua, còn quá khiêm tốn so với trách nhiệm nặng nề và sự chờ mong của các
gia đình. Ngoài những lý do khách quan, chắc chắn có nhiều lý do chủ quan mà
các vị có trách nhiệm chưa xem xét, phân tích và hoạch định. Để đóng góp với
BMVGĐGP, chúng tôi mạnh dạn nêu lên một số việc cần làm trong năm 2002 và
những năm kế tiếp.
* Xúc tiến việc thành lập
Ban Mục vụ Gia Đình Giáo phận thực sự với các thành viên gồm linh mục, tu sĩ
và giáo dân nam nữ
Ngày nay trong Giáo hội
không ai có thể quan niệm một Ban Mục vụ nào đó có liên quan tới giáo dân mà
lại không có thành viên giáo dân, với đầy đủ trách nhiệm và quyền hạn. Ban Mục
vụ Gia đình Giáo phận Tp Hồ Chí Minh cũng không thể làm khác thông lệ ấy. Cho
đến nay – tức gần hai năm sau ngày được công bố – Ban Mục vụ Gia đình Giáo
phận vẫn chỉ gồm có các linh mục (dòng và triều). Không thể nại bất cứ lý
do gì để trì hoãn việc hình thành Ban Mục vụ Gia đình Giáo phận với đầy đủ các
thành viên.
Về thành viên Ban Mục vụ
Gia đình Giáo phận thiết tưởng nên gồm đủ mọi thành phần Dân Chúa: có linh
mục, tu sĩ nam nữ và giáo dân nam nữ. Đi vào cụ thể Ban Mục vụ Gia đình Giáo
phận nên có hai loại thành phần: thành phần đại diện các giáo hạt, các hội
đoàn giáo dân và thành phần chuyên môn.
Về thành viên đại diện các
giáo hạt thì Ban Mục vụ Gia đình Giáo phận đã có 15 linh mục đặc trách Mục vụ
Gia đình của 15 giáo hạt. Nên có thêm 15 giáo dân đại diện cho 15 giáo hạt và
10-12 giáo dân đại diện 10-12 hội đoàn giáo dân. Giáo dân đại diện giáo hạt
thì do linh mục Hạt trưởng đề cử sau khi tham khảo ý kiến các linh mục trong
hạt. Giáo dân đại diện các hội đoàn thì do chính Ban Phụ trách các hội đoàn ấy
đề cử. Ban Mục vụ Gia đình Giáo phận chỉ cần nêu một số tiêu chuẩn tương đối
để các hạt và các hội đoàn dựa vào đó mà chọn người. Như vậy Ban Mục vụ Gia
đình Giáo phận sẽ có khoảng 40-45 thành viên đại diện.
Về thành viên chuyên môn
thì Ban Mục vụ Gia đình Giáo phận nên mời một số linh mục, tu sĩ và giáo dân
chuyên về Giáo lý, Giáo luật, Dân luật, Tâm lý, Xã hội, Giáo dục, Tư vấn…. Số
thành viên chuyên môn nên bằng ½ hay 2/5 số thành viên đại diện. Cơ cấu Ban
Mục vụ Gia đình Giáo phận như thế thì mọi hoạt động sẽ có nhiều thuận lợi sau
này vì Ban vừa có các chuyên viên, vừa có các đại diện giáo hạt và hội đoàn
trong giáo phận.
Ban Mục vụ Gia đình Giáo
phận sẽ gồm khoảng 60-70 thành viên, một con số chấp nhận được về mặt tổ chức.
Từ số 60-70 thành viên này sẽ hình thành Ban Thường Thực và một số Ban chuyên
môn, chịu trách nhiệm một số lãnh vực hoạt động quan trọng nhất của Ban. Cũng
từ số 60-70 thành viên này, Ban Mục Vụ Gia đình Giáo phận sẽ dần dần lên được
Chương Trình Hành động một năm, hai năm hoặc năm năm.
* Xúc tiến việc soạn thảo
một nội qui với những qui định tối thiểu:
Một nhóm nhỏ, một ê-kíp
làm việc chung với nhau cũng đã cần có một số qui định tối thiểu mà ai nấy đều
tán thành và chấp hành. Huống chi một Ban quan trọng như Ban Mục vụ Gia đình
Giáo phận thành phố Hồ Chí Minh thì thiết tưởng ngay từ bước đầu, nên có một
bản Nội Qui tuy nhẹ nhàng nhưng đầy đủ về chức năng, nhiệm vụ, thành phần,
nhiệm kỳ, quyền lợi và bổn phận.
* Xúc tiến việc xây dựng
Văn Phòng Mục Vụ Gia đình Giáo phận:
Cùng với việc hình thành
Ban Mục vụ Gia đình Giáo phận với đầy đủ thành viên, nên xây dựng ngay một Văn
phòng Mục vụ Gia đình Giáo phận với các chức năng thông thường: điều hành, tổ
chức, tiếp xúc, tư vấn, sách vở tài liệu, phim ảnh.
* Xúc tiến việc tổ chức
các buổi gặp gỡ, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm, học hỏi với nhau giữa các
linh mục, tu sĩ, giáo dân đang hoạt động trong lãnh vực gia đình:
Một trong những sinh hoạt
cần thiết và bổ ích hiện nay là Ban Mục vụ Gia đình Giáo phận đứng ra tổ chức
các buổi gặp gỡ, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau giữa các
linh mục, tu sĩ và giáo dân đang hoạt động trong lãnh vực gia đình. Những buổi
này chắc chắn sẽ đem lại nhiều ích lợi to lớn cho các đương sự và cho hoạt
động của Ban Mục vụ Gia đình Giáo phận.
* Xúc tiến việc tổ chức
các khóa tập huấn, đào tạo dành riêng cho những người đang hoạt động trong
lãnh vực Mục vụ gia đình kể cả các tu sĩ và linh mục.
Cũng nên tổ chức các Khóa
tập huấn thích hợp cho các anh chị em giáo dân đang cộng tác với các linh mục
trong công tác chuẩn bị hôn nhân gia đình hay tư vấn gia đình tại các giáo
xứ. Có hai hạng người mà BMVGĐGP cần quan tâm đào tạo là các giáo lý viên hôn
nhân và các nhân viên Mục vụ Gia đình. Các giáo lý viên dạy các khóa chuẩn bị
hôn nhân cần nắm vững giáo lý chẳng những về hôn nhân gia đình mà còn về tính
dục, giáo luật, việc sinh sản con cái theo tinh thần Kitô giáo. Các nhân viên
mục vụ gia đình là những người đảm trách một công tác nào đó của Mục vụ Gia
đình: tổ chức các khóa chuẩn bị hôn nhân; làm công tác tư vấn tâm lý, tình
yêu, hôn nhân và gia đình; tổ chức các loại hình sinh hoạt Mục vụ Gia đình
v.v….
IV.THẢO LUẬN VÀ ỨNG DỤNG
4.1 Trong giáo phận như
Sài-gòn của chúng ta, đã có ban Mục vụ Gia đình từ vài năm nay. Bạn đã nghe
nói gì về hoạt động của ban ấy chưa? Theo bạn thì ban Mục vụ Gia đình giáo
phận phải làm gì để nâng đỡ và thăng tiến các gia đình công giáo trong giáo
phận?
4.2 Theo một nguồn tin
đáng tin cậy thì trong Hội nghị thường niên năm nay, Hội đồng Giám mục Việt
Nam (HĐGMVN) sẽ công bố một Thư Mục vụ về Gia đình.
(a) Bạn muốn Thư Mục vụ về
Gia đình của HĐGMVN sẽ đề cập đến những vấn đề gì?
(b) Theo bạn chúng ta phải
làm thế nào để Thư Mục vụ ấy đi vào cuộc sống của các gia đình?
4.3 Cũng theo một nguồn
tin đáng tin cậy thì trong Hội nghị thường niên năm nay, Hội đồng Giám mục
Việt Nam (HĐGMVN) sẽ thành lập một Uỷ Ban mới gọi là Uy Ban Giám mục về Gia
đình.
(a) Bạn có đề nghị gì với
Uy Ban Giám mục về Gia đình của HĐGMVN?
(b) Theo bạn thì Uy ban ấy
nên hoạt động như thế nào để tránh tình trạng “hữu danh vô thực” mà có hiệu
quả thực sự?
